İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2024/1650 K.2025/1581

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında Üsküdar 21. Noterliğinin 02/12/2019 tarihli ... Yevmiye Numaralı Acentelik Sözleşmesi imzalandığını, davalının Üsküdar 21. Noterliğinin 03/11/2021 tarihli ... Yevmiye Numaralı "Fesih İhbarnamesi" ile acentelik sözleşmesinin fesih edilmiş olacağını ihtar ettiğini ve Üsküdar 21. Noterliğinin 28/04/2022 tarihli ...

Yevmiye Numaralı "Fesihname Ve Azilname" belgesi ile tek taraflı olarak feshettiklerini beyan ettiğini, haksız fesih neticesinde, davalı kurum, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde etmeye devam ettiğini, dava konusu haksız azil nedeniyle, müvekkili kurumun sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak,

onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybettiğini, denkleştirme istemi, acentelik sözleşmesinin sona ermesiyle acentenin oluşturduğu müşteri çevresinden yararlanmaya devam eden işletmenin, sözleşmenin sona ermesiyle ücret hakkını kaybeden acenteye ödediği bir karşılık olduğunu, müvekkilinin sözleşme dönemi içerisinde ortaya koyduğu çabaları sonucu oluşturduğu müşteri kitlesinden;

karşı tarafın, sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemde de fayda sağlayacağı öngörüsünün karşılığı olarak tek taraflı faydanın eşitlenmesi ve eşitsizliğin giderilmesi adına denkleştirme isteminde bulunulduğunu, İstanbul Arabuluculuk Bürosu'na başvurularak.

"Portföy/Denkleştirme Tazminatı" talep edildiğini, davalı yan ile yapılan arabuluculuk görüşmeleri neticesinde anlaşma sağlanamadığını ve iş bu davayı açma zaruretinin hasıl olduğunu, müvekkilinin dava konusu haksız eylem nedeniyle maddi kayıplarının olduğunu, fazlaya ilişkin tüm hak ve alacaklarımız saklı kalmak üzere davanın kabulünü, şimdilik 100,00 TL tazminatın 28/04/2022 tarihinden itibaren avans faiziyle birlikte davalıdan tahsilini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin acentelik sözleşmesini haksız feshettiği iddiasıyla, portföy tazminatı istemiyle huzurdaki davanın açıldığını, davanın yasal süresinde açılmadığından, davanın hak düşürücü süre yönünden reddinin gerektiğini, Türk Ticaret Kanunu m.122/4 gereği denkleştirme istemi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıllık süreye tabi olduğunu, müvekkili şirket tarafından gönderilen, Üsküdar 21. Noterliği'nin 03.11.2021 tarih, ... yevmiye numaralı fesih ihbarnamesiyle, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesi,

ihtarnamenin tebliğ tarihinden itibaren 3 ay sonra hüküm ve sonuçlarını doğurmak üzere feshedildiğini, buna istinaden de 28 Nisan 2022 tarihinde, Üsküdar 21. Noterliği'nin ... yevmiye numaralı azilnamesiyle davacı tarafın yetkilerinden azlinin gerçekleştirildiğini, huzurdaki davanın taraflar arasındaki sözleşmenin feshedilmesinin üzerinden bir yıldan daha uzun süre geçtikten sonra 29.04.2024 tarihinde açıldığını, açıklanan nedenlerle davanın öncelikle hak düşürücü süre / zamanaşımı yönünden reddine karar verilmesini, müvekkili şirket ile davacı acente arasında Üsküdar 21. Noterliğinin 02/12/2019 tarihli ...

Yevmiye Numaralı Acentelik Sözleşmesi imzalandığını, bu sözleşme müvekkili şirket tarafından Üsküdar 21. Noterliğinin 03/11/2021 tarihli ...

Yevmiye Numaralı ihtarnamesiyle feshedildiğini, müvekkili şirketin, davacının çalışmaları neticesinde elde ettiği önemli bir menfaat veya davacının portföy tazminatına hak kazanması sonucunu doğuracak herhangi bir kazanımı olmadığını, davacı acentenin müvekkili şirketin aracılığını yapmış olduğu süre içerisindeki üretim performansı, davacı ile müvekkili şirket arasındaki iş ortaklığının devamının sağlanması açısından yetersiz kaldığını, davacı acente, performans hedeflerini müvekkili şirket tarafından belirlenen düzeye çıkartmayı başaramadığını, acentelik sözleşmesinin gereği olan hedeflerin altında kaldığını,

hedeflenen performans başarısı gösterilemediğini, müvekkili şirketin, davacının portföy tazminatına (denkleştirme talebine) hak kazanması sonucunu doğuracak herhangi bir kazanımının olmadığını, müvekkili şirket tarafından taraflar arasındaki acentelik sözleşmesi haklı nedenle feshedildiğini, müvekkilinin şirket sözleşme ilişkisi sonrasında acentelik ilişkisi nedeniyle önemli menfaatler de elde etmediğini, davanın hukuka aykırı olduğu, davanın reddine karar verilmesini, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " Genel olarak denkleştirme (portföy) tazminatı, acentelik sözleşmesi sona erdikten sonra, bu ilişkinin devamı boyunca acentenin kişisel gayretiyle yarattığı müşteri çevresinden müvekkilinin halen yararlanması, acentenin ise yararlanmaması nedeniyle uğradığı kaybın karşılığıdır.

6102 sayılı TTK'nın 122. maddesine göre ise; acentelik sözleşmesinin sona ermesinde acentenin kusurunun bulunmaması koşuluyla; müvekkilin, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde etmesi,

acentenin, sözleşmenin sona ermesine bağlı olarak işletmeye bağlı müşterilerle yapılmış veya yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme devam etmiş olsaydı elde edeceği ücreti talep etme hakkını kaybediyor olması ve somut olayın özelliklerine göre denkleştirme isteminin karşılanmasının hakkaniyete uygun düşmesi hallerinde denkleştirme tazminatı istenebilir.Denkleştirme (Portföy) tazminatı istenebilmesi için; sözleşmenin, müvekkil (sigorta şirketi) tarafından haklı bir neden olmadan feshedilmiş olması (m.

122/3) ve davanın sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içinde açılmış olması gerekir. (m. 122/4) Hükmedilecek tazminat miktarı, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz. Sözleşme ilişkisi daha kısa bir süre devam etmiş ise faaliyetin devamı sırasındaki ortalama esas alınır. (m. 122/2 ).Somut olayda, davalı tarafça Üsküdar 21. Noterliğinin 28/04/2022 tarihli ...

Yevmiye Numaralı "Fesihname Ve Azilname" belgesi ile acentelik sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedildiği, davacı tarafça işbu davanın açılmasından evvel 28/03/2024 tarihinde arabuluculuğa başvurulduğu ve davanın 29/04/2024 tarihinde açıldığı, bu hali ile TTK'nın 122/4 maddesi uyarınca hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle davanın reddine, ..." karar verilmiştir.

Bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; taraflar arasında Üsküdar 21. Noterliğinin 02/12/2019 tarihli ... Yevmiye Numaralı Acentelik Sözleşmesi imzalandığını, bu nedenle taraflar arasında bir acentelik ilişki bulunduğunu, karşı taraf, Üsküdar 21. Noterliğinin 03/11/2021 tarihli ... Yevmiye Numaralı "Fesih İhbarnamesi" ile acentelik sözleşmesinin fesih edilmiş olacağını ihtar ettiğini, davalının Üsküdar 21. Noterliğinin 28/04/2022 tarihli ...

Yevmiye Numaralı "Fesihname Ve Azilname" belgesi ile tek taraflı olarak sözleşmeyi feshettiklerini beyan ettiklerini, bu haksız fesih neticesinde, davalı kurum, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde etmeye devam ettiğini, ayrıca dava konusu haksız azil nedeniyle, davacı kurum, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak,

onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisinin devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybettiğini, davacı da, sözleşme dönemi içerisinde ortaya koyduğu çabaları sonucu oluşturduğu müşteri kitlesinden; karşı tarafın, sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönemde de fayda sağlayacağı öngörüsünün karşılığı olarak, bu tek taraflı faydanın eşitlenmesi ve eşitsizliğin giderilmesi adına denkleştirme isteminde bulunduğunu, bu nedenle taraflarınca İstanbul Arabuluculuk Bürosu'na başvurularak.

"Portföy/Denkleştirme Tazminatı" talep edildiğini, davalı yan ile yapılan arabuluculuk görüşmeleri neticesinde anlaşma sağlanamaması üzerine. İstanbul Arabuluculuk Bürosu'nun 2024/45625 Büro Dosya No.lu 2024/6061 Arabuluculuk No.lu "Anlaşamama Son Tutanağı" imzalandığını, Yerel mahkemece "Davalı tarafça Üsküdar 21. Noterliğinin 28/04/2022 tarihli ...

Yevmiye Numaralı "Fesihname Ve Azilname" belgesi ile acentelik sözleşmesinin tek taraflı olarak feshedildiği, davacı tarafça işbu davanın açılmasından evvel 28/03/2024 tarihinde arabuluculuğa başvurulduğu ve davanın 29/04/2024 tarihinde açıldığı,

bu hali ile TTK'nın 122/4 maddesi uyarınca hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle davanın reddine karar vermek gerekmiş" olduğu belirtilmiş olup verilmiş olan bu karar haksız ve hukuka aykırı olduğunu, zorunlu arabulucuk söz konusu olduğunda arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten arabuluculuk son tutanağının imzalanmasına kadar geçen sürede zamanaşımı süresi durur ve hak düşürücü süreler işlemez, dolayısıyla arabuluculuğa başvuru zamanaşımı süresini kestiğini, ayrıca acentelik ilişkinden kaynaklanan davalar 5 yıllık zaman aşımına tabi olup bu sebeple hak düşürücü sürenin geçmediğini,

Yargıtay kararında da görüleceği üzere Acentelik ilişkisinden doğacak tüm davalar 5 yıllık zamanaşımına tabi olduğunun belirtildiği, mahkemece "TTK'nın 122/4 maddesi uyarınca hak düşürücü sürenin geçmiş olması nedeniyle" gerekçesiyle haklı davamızın reddine karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, iş bu sebeple İstanbul 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 10/09/2024 tarihli karar haksız ve hukuka aykırı olduğundan, arabulucuk başvurusundan dolayı zamanaşımı süresinin durduğunu ve Acentelik ilişkisinden doğan tüm davalar 5 yıllık zaman aşımına tabi olduğunu, hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini beyanla,

ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, sigorta acentelik sözleşmesinin haksız feshi nedeniyle denkleştirme (portföy) tazminatı istemine ilişkindir.İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçe doğrultusunda, davanın hak düşürücü sürede ileri sürülmemiş olması nedeniyle reddine karar verilmiş, bu karara karşı davacı vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığı noktasındadır.Taraflar arasında 02/12/2019 tarihinde acentelik sözleşmesi imzalanmış olup, davalı tarafından,

davacıya gönderilen Üsküdar 21. Noterliğinin 03.11.2021 tarihli ... yevmiye numaralı fesih ihbarnamesi ile, davacıya ihtarnamenin tebliğ edildiği tarihten 3 ay sonra Acentelik Sözleşmesinin fesih edilmiş olacağı ihtar edilmiş ve Üsküdar 21. Noterliğinin 28.04.2022 tarihli ... yevmiye numaralı fesihname ve azilname ile azledilmiştir.Davacının haksız feshe bağlı denkleştirme tazminatı talebi bulunmaktadır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu(TTK)'nun 122/4. maddesine göre, denkleştirme istem hakkının sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir.

Taraflar arasındaki sözleşmenin, Üsküdar 21. Noterliğinin 03.11.2021 tarihli ... yevmiye numaralı fesih ihbarnamesi ile, davacıya ihtarnamenin tebliğ edildiği tarihten 3 ay sonra Acentelik Sözleşmesinin fesih edilmiş olacağı ihtar edilmiş ve Üsküdar 21. Noterliğinin 28.04.2022 tarihli ... yevmiye numaralı fesihname ve azilname ile azledilmiştir.

Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemeyeceğinden, arabuluculuk sürecinin 28.03.2024-24.04.2024 tarihleri arasındaki süre de nazara alınarak, duran bu süreye eklendiğinde dahi 29.04.2024 tarihinde açılan denkleştirme tazminatı davası hak düşürücü süre içerisinde açılmamıştır.

Bu nedenle davacının denkleştirme tazminatına ilişkin iddiaları dinlenebilir olmadığından, Mahkemece, davanın hak düşürücü sürede ileri sürülmemiş olması nedeniyle reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.