İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2025/310 K.2025/376

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün talep eden vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

TALEP

Talep eden vekili dilekçesinde özetle; Müvekkili Şirketin İstanbul’da ticaretle iştigal etmekte olup, bankadan daha önce almış olduğu ve uhdesinde bulunan 29 adet çeki 27/12/2024 tarihinde yetkili bankaya teslim etmek istediğini ancak bu çekleri kaybettiğini, tüm aramalara rağmen de çeklerin bulunamadığını, söz konusu çeklerin her ne kadar boş olup imzalanmamış ise de, halen bankaya ibraz edilmediğini, belirterek, söz konusu çekler hakkında ihtiyati tedbir kararı verilerek ödeme yasağı konulmasına ve çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki talep hakkında yapılan yargılama sonunda, "Dava. TTK.nun 818/s. maddesi yollaması ile çeklerde uygulanması gereken 757 vd. maddelerine göre açılmış, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. Davacının iptali istenen çeklerin keşidecisi konumunda olduğu dava dilekçesi içeriğinden anlaşılmaktadır.

TTK'nun 651. maddesi gereğince; kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir. Aynı kanunun 652. maddesine göre de; kıymetli evrakı zayi eden kimse, iptal kararı alarak hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. Keşidecinin senet üzerinde ileri sürebileceği bir hakkı mevcut değildir.

Kaldı ki, çek iptali davası hasımsız olup, dava sonunda verilecek iptal kararı çek hamili 3. kişileri bağlamaz. Çekin iptal kararından sonra takibe konu olması halinde de, keşidecinin yine menfi tespit davası açarak bu çekten dolayı borçlu olmadığını ispat etmesi gerekir. Zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti yoktur (Emsal.

Yargıtay 11.HD.nin 28.02.2019 tarih ve 2017/5203 E. 2019/1679 K. İle 19/11/2018 tarih ve 2017/1677 E. 2018/7167 K.ile 18.06.2018 tarih ve 2016/13389 E. 2018/4492 K. İle İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin 2021/1206 E. 2021/1162 K. İle 2022/1609 E. 2022/1149 K.).

Kaldı ki boş çek yaprakları kıymetli evrak niteliğinde olmadığından zaten iptaline karar verilemez (Emsal:Yargıtay 11.HD.2016 / 6909 E .2018 / 777 K. T.05.02.2018) Açıklanan nedenlerle, keşideci olan davacının iş bu iptal davasını açmakta aktif husumet ehliyeti bulunmadığından 6100 sayılı HMK'nun 114/1-d ve 115/1-2 maddeleri gereğince davanın dava şartı noksanlığı nedeniyle usulden reddine, ..."karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirkete ait çeklerin kaybolması ve çeklerin çalınması muhtemel çekler yönünden Mahkemenin davacı müvekkilinin hukuki yararı bulunmadığına ilişkin gerekçesinin yerinde olmadığını, zira bu çeklerin bankaya teslim edilmek üzere müvekkili tarafından kayıp edilmiş olup, bu çeklerin kayıtlarının müvekkilinin bankada bulunan hesaplarının kayıtlarında bulunduğunu, çeklerin kayıp olmasının ilgili bankalarda bu çeklerin kayıtlarının açık olması halinde müvekkili şirketin hiç bir şekilde daha sonra ilgili bankalardan çek talebinde bulunamayacağı anlamına geldiğini,

bu nedenle müvekkilinin iş bu davada hukuki yararı olduğunu, her bir çek yönünden müvekkili şirketin bankada teminat hesabı bulunması, bu durumda kaybolan çekler yönünden müvekkilinin kredi limitinden düşülecek olması, çeklerin takasa ibraz edilmesi halinde sorgulanmadan ödenmesi riskinin bulunması, müvekkilinin kaybolan çekleri ödemek zorunda kalacak olması,

keşide etmediği çekler nedeniyle karşılıksız çek işlemi yapılabilecek olması karşısında müvekkilinin hukuki yararı bulunduğunu, müvekkili şirket tarafından kayıp olan çekler ile ilgili olarak müvekkilinden başka hiç bir kimsenin mahkeme huzurunda iş bu davayı açmasının mümkün olmadığını beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Talep, TTK'nın 818/1-s maddesinin atfı ile TTK'nın 757 vd. Maddeleri uyarınca çek iptali, istemidir. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, zayi olan boş çek yaprağı hakkında keşidecinin iptal davası açma hakkı bulunup bulunmadığı noktasındadır.

Talep eden tarafından, çeklerin bankaya teslim edilmek üzere götürüldüğü esnada kaybedildiğinin fark edildiği, çekler imzalanmamış olsa da halen bankaya ibraz edilmediğinden bahisle söz konusu çeklerin iptaline karar verilmesi istemiyle eldeki talepte bulunulmuştur. İradesi dışında çek elinden çıkan kişi tarafından, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir(TTK 759/1).

İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür(TTK 759/2).

Mahkeme, çekin hamil elinde iken zıyaa uğradığına dair verilen açıklamalar inandırıcı bulunursa, verilecek ilanla, çeki eline geçireni, çeki belirli bir süre içinde getirmeye davet ve aksi takdirde poliçenin iptaline karar vereceğini ihtar eder(TTK 760). Elden çıkan çek, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, çekin iptaline karar verilir(TTK 764/1).

Talebin boş çek yapraklarına ilişkin olduğu ve bunlara ilişkin çek hesaplarının talep eden şirkete ait olduğu talep eden tarafın da kabulündedir. Boş çek yaprakları TTK'nın 780. Maddesi kapsamında çek niteliğinde olmadığı gibi kambiyo senedi vasfında da değildir.

Dolayısıyla boş çek yaprakları hakkında iptale ilişkin TTK'nın 757 vd. maddelerinin uygulanma olanağı yoktur.Bu halde çek hesabı sahibinin, boş çek yapraklarının iptaline karar verilmesini talep etmesi mümkün değildir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesince talebin reddine karar verilmesinde herhangi bir isabetsizlik görülmemiştir.

HMK'nın 355. maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından talep eden vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.