İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2025/416 K.2025/907

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkili şirketin sigorta şirketi işi ile iştigal eden Türkiye'nin önde gelen şirketlerinden birisi olduğunu, müvekkili tarafından sigortalısı ...

San ve Tic A.ş. tarafından satın alınan "..." emtiası taşıma sırasında oluşabilecek rizikolara karşı nakliyat emtia sigorta poliçesi ile teminat altına alındığını, taşınan sıcak heddelenmiş çelik demet emtiası 24.06.2022 tarihli ve 1 numaralı deniz taşıma senedi tahtında İspanya'dan Türkiye'ye taşınmak üzere "..." gemisine hasarsız bir şekilde yüklendiğini, emtianın tahliyesi sırasında profillerin ezilmesi sebebiyle emtiaların hasarlandığının tespit edildiğini, davalıların konişimentoyu düzenlemek ve taşıma işlemini fiilen gerçekleştirmek suretiyle somut olaya konu taşımada taşıyan sıfatına haiz olduğunu,

müvekkili şirketinin hasar nedeniyle sigortalısının uğradığı zarar ve ziyanı tazmin etmiş olduğunu, taşıyan sıfatını haiz davalı hem kendisinden beklenen dikkat ve özeni göstermediğini hem de hasar eşyanın kendi hakimiyetinde bulunduğu sırada meydana geldiğini, borçlu aleyhine Beykoz İcra Müdürlüğü'nün ...

Esas sayılı dosyası ile başlattığı takibe davalı borçlu tarafından yapılmış olan itirazın haksız olduğunu beyanla, Beykoz icra müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasına borçlular davalılar tarafından yapılan haksız itirazların iptali ile takibin devamını, haksız itirazı ile takibin durmasına sebebiyet veren borçlular/ davalılar aleyhine %20'den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... IMO numaralı ...

Gemisi Donatanı ... vekili cevap dilekçesinde özetle;Hukuki uyuşmazlıkta yabancılık unsurunun bulunduğunu, bu çerçevede yetkili mahkemenin Liberya mahkemeleri olduğundan davanın usulen reddi gerektiğini, dava konusu yük ile ilgili bütün uyuşmazlıkların taraflar arasında düzenlenen konişimento uyarınca İngiltere'de tahkim yoluyla çözümlenmesi ve İngiliz Hukukunun uygulanması gerektiğini, müvekkili şirkete izafeten taraf gösterilmiş olan ...Acenteliği A.Ş. şirketi müvekkili acentesi veya temsilcisi olmadığını her halükarda hiçbir surette taşıma sözleşmesinin kurulmasına aracılık etmediğini,

dosyada ilgili icra dosyasında başlatılan icra takibinin müvekkili şirkete yöneltilmediğini, ödeme emrinin müvekkili şirkete hiçbir zaman tebliğ edilmemiş olduğundan müvekkili gemi donatanına karşı itirazın iptali davası ikame edilemeyeceğini, taşınan emtianın taşıma esnasında zarar ve ziyana uğradığına ilişkin müvekkili şirkete herhangi bir yazılı bildirimde bulunulmadığını, alacağın kabul anlamına gelmemesi kaydıyla işbu dava alacağı rücuen sigorta alacı olması nedeniyle likit olmadığını, beyanla, ...

A.Ş.

Müvekkili şirketin herhangi bir surette acentesi ve temsilcisi olmadığından işbu şirketin müvekkili bakımından davaya taraf olmaktan çıkarılmasını, müvekkili şirkete karşı usulüne uygun tebligat yapılan bir icra takibi bulunmadığından ve dava şartı olan Arabuluculuk başvurusu yerine getirilmediğinden davanın usulden reddini,davacının aktif husumet ehliyetinin olmaması nedeniyle usulden reddini, mahkemenin yetkili olmaması nedeniyle yetkisizliğine karar verilerek davanın usulden reddini,

sayın mahkemenin aksi kanaatte olması halinde tahkim itirazımızın kabulü ile davanın usulden reddini,her halükârda davanın esastan reddini,yargılama masrafları ile vekâlet ücretinin karşı tarafa tahmilini talep etmiştir.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle;dava konusu edilen emtiada yükleme öncesinde tespit edilen görünür hasarların 24.06.2022 tarihli konişimentoya usulüne uygun şekilde derç edildiğini,

... gemisinin tahliye limanı olan Diliskelesi'ne varması ve tahliyenin başlaması akabinde sefer çarterinde yer alan ... kaydı uyarınca kiracının ve de aynı grup şirketi bünyesinde yer alan halef olunan gönderilenin sorumluluğunda bulunan liman işçilerinin tahliye işlemlerini dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı bir şekilde hatalı olarak yürüttüğü gözlemlendiğini ve bu duruma ilişkin olarak tahliye işlemlerini müvekkili adına takip eden bağımsız eksperler tarafından ivedilikle protestonun çekildiğini, tahliyenin tamamlanması akabinde halef olunan gönderilen ...

San ve Tic A.ş ile iddia edilen yük hasarlarına ilişkin olarak yük üzerinde müşterek incelemelerde bulunmak için iletişime geçildiğini ancak sonucun alınamadığını, davacı tarafından dava dosyasına müvekkili şirkete karşı olan iddialarını destekler bir belge sunulmadığını, müvekkili şirketin Almanya'da bulunan bir tüzel kişilik olduğunu, ...

Acenteliğinin müvekkili ile Acente veya temsilcilik ilişkisinin bulunmadığını, dava konusu taşımaya ilişkin konişimento incelendiğinde konişimentonun müvekkili acentesi olan ... tarafından müvekkili nam ve hesabına düzenlenmiş olduğu açıkça görüleceğini, davacı tarafından dava şartı zorunlu arabuluculuk süreci yine müvekkili ile arasında herhangi bir acentelik ilişkisi bulunmayan ...

A.ş'ye karşı müvekkili şirketine izafeten yürütülmüş ve huzurdaki uyuşmazlığı ancak dava sürecinde geldiğinde haricen öğrenebilen müvekkili arabuluculuk görüşmelerine katılma ve kendini temsil ettirme imkanları elinden alındığını, davanın bu bakımdan dava şartı noksanlığı teşkil edeceğini izahtan vares olduğunu, tahkim şartı uyarınca huzurdaki davayı görmekle mahkemenin görevsiz olduğunu, iddia edilen hasarın emtiada deniz taşıması öncesinde halihazırda bulunan ve konişimentoya usulüne uygun bir şekilde derç edildğini, müvekkili şirketin herhangi sorumluluğundan söz etmenin mümkün olmadığını beyanla,

müvekkili şirkete izafeten müvekkili ile arasında herhangi bir acentelik ilişkisi bulunmayan ...

A.Ş.’ye yapılan ödeme emrinin tebliğinin geçersizliği sabit olduğundan davanın HMK'nın 114/2 ve 115/2.maddeleri gereğince dava şartı noksanlığından usulden reddini, müvekkiline karşı yürütülmüş geçerli bir dava şartı zorunlu arabuluculuk süreci bulunmadığından davanın dava şartı noksanlığından usulden reddini, taraflar arasında geçerli bir tahkim şartı bulunduğundan tahkim ilk itirazlarının kabulünü ve sayın mahkemenizin görevsizliğini, taraflar arasında geçerli bir yetki şartı bulunduğundan sayın mahkemenizin yetkisizliğini ve Londra, İngiltere tahkiminin yetkili olduğunu, sayın mahkeme aksi kanaatte ise Almanya,

Goslar’da mukim müvekkili bakımından ikame edilen davada HMK’nın amir hükümleri uyarınca sayın mahkemenin yetkisizliğini ve Almanya, Goslar Mahkemelerinin yetkili olduğunu,davacı tarafın huzurdaki davaya ilişkin aktif husumet ehliyetini ispatlayamadığını ve işbu hususu ispata yarayabilecek belgelere de takip talebinde dayanmadığı sabit olduğundan davanın sonrada giderilmesi mümkün olmayan aktif husumet ehliyeti noksanlığı nedeniyle usulden reddini, her halükarda mesnetsiz davanın esastan reddini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı tarafa tahmilini, karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ...Bu şekilde konişmentoda,"... "formuna yapılan atıf, konişimentoda ön yüzde yer alan "... (...) ibaresi ve anılı konişimentonun arka sayfasındaki taşıma koşulları başlıklı kısmında çarter partiye yapılan atıf dolayısıyla konişimentonun çarter partiyle birlikte kullanılacağının kabul edildiği, anılı çarter partinin uygulanacak hukuk ve yetkili yargı makamına ilişkin 9.klozunda Londra Tahkiminin yetkisini ön gören tahkim şartının kabul edildiği anlaşılmıştır.

Davacının sigortalısı sözkonusu konişimentoyu ibraz etmek suretiyle yükü teslim aldığından konişimento hükümleri ve konişimentoda atıf yapılan çarter partideki tahkim şartı kendisi bakımından geçerli hale gelmiş olup, sözkonusu tahkim şartı halefiyet hükümleri gereğinde davacı sigorta şirketini de bağlayacağından, dava konusu uyuşmazlık bakımından Londra tahkiminin görevli olduğu kanaatine varılarak, bu doğrultuda mahkememizin görevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine," karar verilmiştir.

Bu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; yerel mahkemenin, dava konusu uyuşmazlık bakımından Londra tahkiminin görevli olduğuna ilişkin görevsizlik kararının hukuka aykırı olduğunu, iktisadi müesseselerde mecburi Türkçe kullanılması hakkında kanun uyarınca tahkim şartı/sözleşmesinin türkçe düzenlenmesi gerektiğini, yabancı dilde düzenlenen tahkim şartının geçersiz olduğunu ve bu sebeple uygulanamayacağının Yargıtay'ın yerleşik içtihatları ile de sabit olduğunu, konşimentoda bulunduğu kabul edilen tahkim şartının tek taraflı yapılamayacağını, taraflardan yalnızca birinin imzasının olmasının tahkim sözleşmesini hukuken geçersiz kılacağını,

her iki tarafça imza altına alınmamış olması sebebiyle yerel mahkeme tarafından hükme dayanak alınan tahkim şartının geçersiz olduğunu, davalı tarafından konşimentoda atıf yapıldığı iddia edilen tahkim kaydının belirli olmadığını ve konunun olaya uygulanabilirliğinin kabulünün mümkün olmadığını beyanla, ilk derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını ve davanın kabulüne karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, dava dışı sigortalısına tazminat ödeyen davacının zarar sorumlularından rücuen tazminat istemine ilişkindir.

Mahkemece; davalıların tahkim itirazlarının kabulü ile konşimentodaki tahkim şartına göre mahkemenin grevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf yoluna başvurulmuştur.İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözümlenmesinin mümkün olup olmadığı noktasındadır.Dava konusu taşımaya ilişkin 22.06.2022 tarihli konişmento kayıtlarına göre, konşimentonun ... acentesi tarafından düzenlendiği, ...'nin taşıyan olarak gösterildiği, gemi isminin ..., yükletenin ..., yükün alıcının/gönderilenin ...

San ve Tic. A.Ş. olduğu anlaşılmaktadır. Davalı tarafça süresi içerisinde sunulan cevap dilekçesinde tahkim ve yetki itirazında bulunulmuştur.Dosyaya sunulan konşimento örneği ve tercümesi incelendiğinde, konşimentonun ön yüzünde (...) "...' partisine atıf yapılarak, "... - ...

Parti ile kullanılır) ibaresinin bulunduğu, ayrıca alt kısımda da, "taşıma koşulları için üst sayfaya (...) bakınız" kaydının yer aldığı, nakliye koşullarını içeren 1.sayfada (page 1) ön yüzde tarihi belirtilmiş olan çarter partinin tüm hüküm ve şartlarının " Tabi olunan hukuk ve tahkim klozu" dahil olmak üzere geçerli olduğu şartının yer aldığı görülmektedir.

4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'nun 4/3.maddesine göre tahkim anlaşması, tarafların tahkim anlaşmasına uygulanmak üzere seçtiği hukuka veya böyle bir hukuk seçimi yoksa Türk hukukuna uygun olduğu takdirde geçerlidir.

Bir davanın hakemde görüleceğine dair hakem sözleşmesinin ya da bir sözleşmeye eklenen tahkim şartının geçerli olabilmesi için ortaya konan tahkim iradesinin hiçbir tereddüde yer vermeyecek kesinlikte açık olması gerekmektedir.Türk hukuku bakımından tahkim sözleşmesinin tanımı ve şekli 6100 sayılı HMK'nun 412. maddesinde düzenlenmiştir.

Somut olayda taşıma ve sigorta sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlık HMK'nın 408. maddesinde sayılan tahkime elverişli olmayan uyuşmazlıklardan değildir.

Konişmentoda," ... "formuna yapılan atıf, konişimentoda ön yüzde yer alan " ... - ... (... parti ile kullanılır) ibaresi ve anılı konişimentonun arka sayfasındaki taşıma koşulları başlıklı kısmında çarter partiye yapılan atıf dolayısıyla konişimentonun çarter partiyle birlikte kullanılacağının kabul edildiği, anılı çarter partinin uygulanacak hukuk ve yetkili yargı makamına ilişkin 9. klozunda Londra Tahkiminin yetkisini ön gören tahkim şartının kabul edildiği görülmektedir.

Dava dışı sigortalı bahsedilen konişimentoyu ibraz ederek yükü teslim aldığından konişimento hükümleri ve konişimentoda atıf yapılan çarter partideki tahkim şartı ile bağlıdır. Söz konusu tahkim şartı halefiyet hükümleri gereğinde davacı sigorta şirketini de bağlayacağından bu yönlere ilişen istinaf istemleri yerinde değildir. Davanın tahkim yolu ile görüleceğine ilişkin iddialar HMK 116/2 maddesi gereği ilk itirazlardan olup HMK 117.

Maddesi gereği cevap süresi içinde ileri sürülmesi gerekir. Bu sürede ileri sürülmediği takdirde mahkemece resen dikkate alınamaz. Somut uyuşmazlıkta ileri sürülen tahkim ilk itirazı ileri sürülmediği müddetçe mahkemenin görevini etkilemez. HMK 114/1-c maddesinde düzenlenen mahkemeni görevi dava şartı olup mahkemece resen dikkate alınması gereken hususlardandır.6100 Sayılı HMK 297.

Maddesi 2. Fıkrası hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.Davanın HMK 116/1-b.maddesi gereğince uyuşmazlığın tahkim yolu ile çözümlenmesi gerektiğinden davanın 4686 Sayılı MTK'nın 5. maddesi uyarınca usulden reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi sonucu itibarıyla doğrudur.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının sonucu itibarıyla isabetli olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.