İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi E.2022/1693 K.2025/513

Yukarıda yazılı ilk derece mahkemesi kararına karşı, istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA DİLEKÇESİ:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ile davalı arasında 14.04.2017 tarihinde ... sözleşmesinin imzalandığı,15 maddeden oluşan sözleşmenin ekinde yer alan ... alan bayi Aday, Bilgilendirme tablosunun da taraflarca aynı gün imzalandığı, ... davalı şirket tarafından müvekkil şirkete her biri 500 USD olan 7 ayrı fatura düzenlendiğini, kesilen faturalara ilişkin açıklamaların “... sözleşmesi 4.2 maddesine aykırı ürün bulundurma hükümlerine aykırılık nedeniyle cezai işlem Faturası” şeklinde olduğu, müvekkil şirketin söz konusu bedeli davalı şirkete ödediği ve yine Sözleşmeye Ek” ...

Alan Bayi Adayı Bilgilendirme Tablosu” nun Sözleşme hükümlerine aykırılık halinde sonuçlarını gösterir tablonun 4.2 “İşletmede Yer Alacak Marka ve İşletme” maddesine aykırılıkla alakalı cezai işlemlerin yapılabilmesi şartları“Aykırılığın 3 iş günlük temerrüt ihtarına rağmen düzeltilmemesi halinde tespit edildiği her geçen gün 500,00 USD cezai şart ödemesi ve temerrüt halinde sözleşmenin feshi” olarak belirtildiği, müvekkili şirketçe sözleşme hükümlerine aykırı herhangi bir davranışta bulunulmadığı,

davalı şirketçe sözleşmeye aykırılık tespit edilerek buna ilişkin müvekkile bir bildirimde bulunulmadığı gibi, bildirim sonrasında 3 günlük süre tanınarak iddia olunan aykırılığın düzeltilmesinin de talep edilmediği ayrıca düzenlenen faturaların da sözleşme ile hüküm altına alındığı şekil ve usulde kesilmediği, haksız ve usüle aykırı olarak cezai işlem bedeli adı altında tahsil edilen 3.500.

USD' nin 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesi gereğince dava tarihinden fiili ödeme tarihine kadar devlet bankalarının o para birimi ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faizi ile birlikte fiili ödeme günündeki TCMB kurlarına göre rayiç üzerinden davalıdan alınarak davacıya verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP DİLEKÇESİ

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; huzurdaki davanın 18.04.2021 tarihinde açıldığı, dava dilekçesinin vekil sıfatı ile taraflarına tebliğinin gerektiği halde müvekkile e-tebligat yolu ile yapıldığı, tebligatın usulsüz olduğu, 18.02.2002 tarihi olarak düzeltilmesi gerektiğini, huzurdaki davada dava şartı olan Arabuluculuk zorunlu görüşmesine müvekkil şirketi temsilen katılım sağladıklarını, ancak davanın davalı asile tebliği ile savunma haklarının haksız ve hukuka aykırı olarak kısıtlandığı, müvekkil şirketin Türkiye'nin yedi bölgesinde yetmişin üzerinde bayisinin bulunduğu,

... zinciri sahibi ve tanınan bir marka olduğunu, davacı tarafın müvekkil ile aralarında imzalanan ...

Sözleşmesine aykırı davrandığını, bu nedenle de sözleşme kapsamında davacı şirkete cezai şart faturasının düzenlendiği, sözleşme hükümlerinin incelendiğinde,müvekkilin sözleşme hükümlerine aykırı işlem yapmadığı, davalının ... sözleşmesine aykırı ürün bulundurduğunu, ... sözleşmesine uygun olarak sunum standardına uyulmadığı, işletme kılavuzundaki eklerin manuel olarak tutulduğu, ciro artırıcı performans eksikliği gözlemlendiği,

davacı şirketin anılan davranışları ile ... sözleşmesine aykırılığının yanında müvekkil şirketin marka hakkına zarar verdiğini, aykırılıklara dair davacı şirketin bilgilendirilmesi amacıyla bir denetim formu düzenlenmiş olup, bu formun davacı şirkete kaşe ve İmza ettirildiğini, Neticeten, ... sözleşmesine aykırı davranan davacı şirketin haberdar edildiği, cezai şart gereği faturaların düzenlendiğini ve davacı tarafın bu fatura bedellerini ödediğini, her ne kadar davacı tarafın, sözleşme hükümlerine aykırı davranmadığı,

sözleşmeye aykırılık tespit edilerek bildirimde bulunulmadığı iddiası bulunmakta ise de, ekte yer alan fotoğrafların sözleşmeye aykırılığın delilinin olduğu, denetim raporunun da davacı tarafından imza edildiği, davanın usulden reddine, mahkeme aksi kanaatte ise, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın esastan reddine, delil listesinin kabulüne, yargılama giderleri ve ücreti vekaletin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin kararıyla. "Tüm bu açıklamalar ışığında somut uyuşmazlığın; ... sözleşmesi kapsamında davalı tarafından kesilen cezai şart faturaların usulüne, sözleşmeye uygun olup olmadığı, davacı tarafından bedeli ödenen iş bu faturaların bedellerinin iadesi koşullarının oluşup oluşmadığı noktalarından ibaret olduğu, taraflar arasında 14/04/2017 tarihli ... sözleşmesi imzalandığı ve sözleşmenin 3.2.

Ve devamındaki yükümlülüklerin ihlali halinde cezai şarta hükmedileceği hususunun düzenlendiği, yine 14/04/2017 tarihli taraflar arasında düzenlenen ve bilgilendirme tablosu adı altında düzenlenen metinde aykırılıkların 3 iş günlük ihtara rağmen düzeltilmemesi halinde her geçen gün için 500 USD cezai şart ödenmesi hususunun düzenlendiği, her iki sözleşme ve eklerinde tarafların kaşe ve imzalarının yer aldığı ve bu hususta taraflar arasında itilafın bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Davalı yanca sözleşmeye aykırılık nedeniyle 4.2.

Maddesi gereği cezai şart faturasının düzenlendiği ve aykırılık iddiasına ilişkin 11/08/2020 tarihli denetim formu düzenlendiği, ... sözleşmesi ile bilgilendirme tablosu adı altında düzenlenen sözleşme hükümleri arasında sözleşmeye aykırılık halinde önel verilmesi hususunda çelişki bulunduğu ve aynı tarihte imzalanan metinler arasında bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği, aksi düşünce hakkaniyete uygun olmayacağı ve davalı tarafın bu yükümlülüğünü yerine getirdiği konusunda dosya içinde yazılı bir delilin bulunmadığı bu çerçevede davalı tarafın davacı nezdinde uyguladığı cezai şartın yerinde bulunmadığı anlaşılmakla;

davanın kabulü ile. 3.500,00-USD'nin 3095 sayılı kanun 4/a maddesi gereğince dava tarihinden fiili ödeme tarihine kadar devlet bankalarının o para birimi ile açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faizi ile birlikte fiili ödeme günündeki TCMB kurlarına göre rayiç üzerinden davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." şeklindeki gerekçeleri ile,Davanın KABULÜ İLE.

3.500,00-USD'nin 3095 sayılı kanun 4/a maddesi gereğince dava tarihinden fiili ödeme tarihine kadar devlet bankalarının o para birimi ile açılmış 1 yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faizi ile birlikte fiili ödeme günündeki TCMB kurlarına göre rayiç üzerinden davalıdan alınarak davacıya verilmesine,şeklinde hüküm kurulmuştur.

İSTİNAF

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemece sözleşmenin doğru yorumlanmadığını, ... sözleşmesinin taraflar arasındaki ticari ilişkileri düzenleyen ana sözleşmeler olduğunu, niteliği itibariyle tüm dünyada aynı vasıfta olduğunu, ... zinciri logosunda tek parça değişiklik yapılamaz bütünden kopulamaz olduğunu, sözleşmeye ek olarak ekler de imzalandığını, bu eklerin ana sözleşmeyi destekleyici ve ana sözleşmeye bağlı sözleşmeler olduğunu, huzurdaki davada taraflar arasındaki sözleşmenin niteliği, sözleşme koşulları konusunda bir anlaşmazlık söz konusu olmadığını,

ana sözleşme ile eki arasında var olan ihtar süresine ilişkin çelişkinin yorumlanması ve ek bilgilendirme tablosunda yazılı cezai şarta ilişkin ihtar süresinin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda çelişkinin giderilmesinin söz konusu olduğunu, sözleşmenin yorumlanmasında gerçek iradenin göz önüne alınması gerektiğini, konsept dışı eylem içerisinde olunamayacağını, bu temel prensibi tacir olan ve sözleşme imzalayan davacı tarafından bilinmiyor olmasının mümkün olmadığını, sözleşmeye aykırılıkların tespit edildiği denetim formunun davacı tarafından imzalandığını ve cezai şartın ödendiğini, mahkemece ispat yükünün davalı üzerinde bırakıldığını,

sözleşmenin yorumundan kaçınıldığını, aynı tarihte imzalanan metinler arasında bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği şeklinde genel bir ifade ile yetinildiğini, tam da bu cümleden olmak üzere sözleşmenin bütün olarak değerlendirilmediğini, davacının eyleminin sözleşmeye açık aykırılık olduğunu ve esas sözleşmede herhangi bir mühlet tanınmaksızın cezai şartın uygulanacağının açıkça belirlendiğini, aykırılığın devamının sözleşme feshine yol açtığını, cezai şartın uygulanmasının sözleşme feshinin ilk basamağı olduğunu,

mahkemenin sözleşmeyi hukuken yorumlamak yerine davalı tarafça üç günlük ihtar yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispat edilemediğini belirterek dolaylı olarak ek bilgilendirme tablosunda yazılı metni esas aldığını ortaya koyduğunu ancak gerekçesini metinlerin bütün olarak değerlendirilmesi şeklinde soyut bir ifade ile oluşturduğunu, bütün olarak değerlendirip ana sözleşmenin veya bütün olarak değerlendirip ek bilgilendirme tablosunun karara esas alınabileceğini ancak denetime elverişli şekilde gerekçeye yazılması gerektiğini,

bilgilendirme tablosunda yazılı kısa metni sözleşmenin ve sözleşmenin esas gayesinin önüne koymanın yanlış bir değerlendirme olduğunu, 22.04.2022 tarihli bir mali müşavir ve bir finans uzmanından oluşan bilirkişilerin görevi dışına çıkarak sonuç kısmında hukuki mütalaa niteliğinde davanın ispat yükü ve sözleşmenin yorumuna ilişkin raporun hükme aynen alındığını, bilirkişi heyetinde hukuk bilirkişilerinin yer alamaması nedeniyle, yetkinlik alanı dışında sözleşme yorumlayan mali müşavir ve bir finans uzmanı raporunun sonuç kısmının h ve i bentlerini mahkemenin takdirine sunduklarını,

tüm bu nedenlerle istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

İnceleme, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.Davanın konusu, ... sözleşmesinden kaynaklı cezai şart bedelinin iadesi davasıdır.Davacı vekili, taraflar arasında 14.04.2017 tarihinde ... sözleşmesi tanzim edildiğini aynı tarihte sözleşmenin ekinde yer alan ...

Alan Bayi Aday, Bilgilendirme Tablosunun imzalandığını, “... Sözleşmesi 4.2 maddesine aykırı ürün bulundurma hükümlerine aykırılık nedeniyle cezai işlem Faturası" olarak 500 USD bedelli 7 ayrı fatura düzenlendiğini, müvekkili tarafından sözleşme hükümlerine aykırı herhangi bir davranışta bulunulmadığı,

davalı şirketçe sözleşmeye aykırılık tespit edilerek buna ilişkin müvekkiline bir bildirimde bulunulmadığı gibi, bildirim sonrasında 3 günlük süre tanınarak iddia olunan aykırılığın düzeltilmesinin de talep edilmediğini, faturaların da sözleşme ile hüküm altına alındığı şekil ve usulde kesilmediğini belirterek ödenen bedelin istirdadını talep ve dava etmiştir.Mahkemece bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.22/04/2022 tarihli bilirkişi heyet raporunda özetle; "taraflar arasındaki uyuşmazlık konusunun.

Davacı ile davalı arasındaki ticari ilişki dolayısıyla, anılan ... sözleşmesi kapsamında davalı tarafından kesilen cezai şart faturaların usulüne ( sözleşmeye) uygun olup olmadığı, davacı tarafından bedeli ödenen iş bu faturaların bedellerinin iadesi koşullarının oluşup oluşmadığı noktalarından ibaret olduğu, huzurdaki davanın18.04.2021 tarihinde ikame edildiği, Davalı tarafın 2020 hesap yılı Ticari defter, kayıt ve belgelerini yerinde incelemeye sunduğu,Dava konusu ödeme ve faturaların davalı defter ve belgelerinde kayıtlı olduğu, davalının defterlerinin berat, mali mühür ve noter onaylarının süresinde alındığı,

Davacı tarafın cari hesap borcunu davalıya ödeyerek borç/ alacak bakiyesini sıfırladığı, Davalı tarafın Bs formlarını süresinde Vergi Dairesine beyan etiği, 2020 Yılı Ocak ayı BS Beyannamesinde davalı taraf adına 4. Adet belge ile 16.742,00 TL ve 2020 yılı 8. Ayda davalı adına 9 adet belge ile 32.918,00 TI beyan ettiği, faturalarının usulüne uygun, bedeli tahsil edilmemiş açık düzenlendiği, Davacı tarafın ticari ikametgâh adresinin Karadeniz Ereğli ilçesinde olduğundan, davacı taraf defter ve belgeleri üzerinde heyetçe herhangi bir inceleme yapılmasının mümkün olmadığı,

Davalı ... alannın davacı franhise verenle 14.04.2017 tarihinde ... sözleşmesi imzaladığı, sözleşme ile ilgili bazı eklerin bulunduğu sözleşmede yer aldığı ancak bu eklerden ... Kılavuzu, ... Kılavuzu, ...

Şartname gibi eklerin tarafların dava dosyasına ibra ettikleri sözleşme ekinde bulunmadığı bunun yerine ibra edilen ekler kısmında maddeler halinde sözleşme şartlarının uygulanmasına ilişkin hükümlerle ilişkin ayrıntılı açıklama ve sözleşmeye aykırılık halinde uygulanacak cezai şarta ilişkin müeyyidelerin de yer aldığı, davalı ... verenin davacı ... alan tarafın işyerinde denetleme gerçekleştirdiği denetim sonucunda düzenlenen raporun birinci sayfasında davacı şirketin kaşe ve yetkili temsilcisi ve denetlemeyi gerçekleştiren şahsın isim ve adreslerinin yazılı olduğu,

ancak raporun ikinci sayfasında davacı şirketin kaşesi ve davacı şirket temsilcisinin isim ve soyadının bulunduğu ancak davacı şirket temsilcisi ...un imzasının mevcut olmadığı, Davalı şirketin davacı işyeri nezdinde gerçekleştirdiği denetim sonucunda düzenlediği raporda yer alan sözleşmeye aykırı hareketlerin tamamını sözleşmenin 4.2. maddesinde yer alan işletmede yer alacak marka ve işaretleme kapsamında değerlendirerek cezai şarta ilişkin faturalar kestiği,

her ne kadar sözleşmenin 4.2 maddesinde yer alan sözleşmeye aykırı davranışlara yönelik cezai şartın davacı ... alandan alınması için ilgili maddede sözleşmeye aykırılığın giderilmesi için bir ihbarda bulunma ve üç günlük önel verilmesi yönünde bir hüküm bulunmamasına rağmen sözleşme ekinde yer alan davacı tarafın kaşe ve yetkili temsilcisinin imzasını içeren bilgilendirme formunda davacı ... alana üç iş gününde aykırılık veya eksikliğin giderilmesi yönünde ihbarda bulunması yönünde bir yükümlülük getirildiği, bu çerçevede sözleşme hükümleri arasında bir aykırılık bulunduğu,

bu aykırılık durumunun davalı lehine yorumlanması halinde davalı tarafın denetleme sonucunda düzenlenen raporda yer alan sözleşmeye aykırı davranışların giderilmesi hususunda davacı #ranchise alana üç günlük mehil tanımasının ispatının davacı tarafa düştüğü, davalı tarafın bu yükümlülüğünü yerine getirdiği konusunda dosya içinde yazılı bir delilin bulunmadığı bu çerçevede davalı tarafın davacı nezdinde uyguladığı cezai şartın yerinde bulunmadığı,

davacı tarafın davalı tarafa faturalar mukabili daha önce ödediği cezai şarta ilişkin tutarları faiziyle birlikte geri talep edebileceği" belirtilmiştir.Taraflar arasında 14/04/2017 tarihli ... sözleşmesi imzalandığı ve sözleşmenin 3.2. ve devamındaki yükümlülüklerin ihlali halinde cezai şarta hükmedileceği hususunun düzenlendiği, ve aynı tarihte davalıya ait antet başlıklı kağıda yazılmış olarak Bilgilendirme Formu düzenlendiği, Bilgilendirme Formunun içeriğinde.

6098 Sayılı Borçlar Kanunu 20 ve 21 maddeleri ile devamı gereğince ... yapılması sırasında genel işlem koşullarına ilişkin Bayi adayına verilen ayrıntılı bilgilendirmeleri kapsadığı, ...

Sözleşmesi ... tarafından tek taraflı olarak önceden hazırlanmış tip sözleşme niteliğinde olup, bir takım husus ve koşullarda genel işlem koşulları içerdiği, genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri olduğu, Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi,

sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlı olduğu, Bu nedenle aşağıda ... ile imzalamayı düşündüğü sözleşme içeriğinde yer alan genel işlem koşulları hakkında bilgi verildiği ve sözleşmenin 4.2. İşletmede Marka ve İşaretleme, ...

Alan Bayi İşletmesinde ... 'e ait fikri mülkiyet haklarına karşı muhtemel aykırılıkların önlenmesi amacı güdüldüğü, aykırılığın 3 iş günlük temerrüt ihtarına rağmen düzeltilmemesi halinde tespit edildiği her geçen gün 500-USD cezai şart ödenmesi ve tekerrürü halinde sözleşmenin feshi olacağının düzenlendiği görülmüştür.Somut olayda toplanan tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde,Bilgilendirme formunun ... sözleşmesinin ne şekilde uygulanacağına dair açıklamalar ihtiva ettiği ve sözleşmenin bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği bu duruma göre davalı tarafından davacı adına aykırılığın 3 iş günlük temerrüt ihtarına rağmen giderilmediği

takdirde fatura düzenlemesi gerektiği üç günlük süre verildiğine ilişkin delil bulunmadığı gibi davalının da böyle bir iddiası bulunmadığından davalı tarafından davacı temerrüte düşürülmedikçe fatura düzenlenemeyeceğinden mahkemece davanın kabulüne dair verilen karar dosya kapsamına uygundur.Saptanan ve hukuksal durum bu olunca; tarafların dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine,

dosyadaki tespitlere ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, 6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda ilk derece mahkemesi kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla yapılan inceleme neticesinde davalının istinaf başvurusunun 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-b/1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılarak aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

27/03/2025