İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 55. Hukuk Dairesi E.2024/2167 K.2024/1828

Dairemizde bulunan istinaf başvurusunun yapılan açık incelemesi sonunda, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ DÜŞÜNÜLDÜ; İstinaf isteminde usul işlemleri tamam olduğundan, ilk derece mahkemesinin dosyasındaki bütün belgeler ve dosya hakkındaki dairemiz üyesince düzenlenen rapor incelendi, istinaf başvuru dilekçesinin ve davanın esası istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan inceleme sonunda dosyada dairemizce karar verilmesi için eksiklik bulunmadığı anlaşıldı.

İstinaf sebepleri: Davacı, süresinde sunduğu istinaf başvuru dilekçesinde. Huzurdaki davanın, taraflar arasında imzalanan Alan Tahsis Sözleşmesi’nin davalı ...

Yapım ve İşletme A.Ş. tarafından haksız feshi sebebiyle davacının uğradığı müspet zararın karşılanması talebiyle ikame edildiğini, alan tahsis sözleşmesinin, içerisinde ticari hizmet ve işletmeye ilişkin hükümler bulunduran sui generis nitelikte bir sözleşme olduğunu, salt kira sözleşmesi olarak değerlendirilmesinin hukuken mümkün olmadığını, hasılat kirasında ayırt edici unsurun, “kiralanan ürünlerin toplanması/kullanımı ile gelir elde etmenin yani yararlanmanın kiracıya devredilmesi" olduğunu, somut olayda ise davalının, halihazırda kurulmuş bir döviz bürosundan elde edilen yararları davacı şirkete devretmediğini, bu nedenle,

alan tahsis sözleşmesinin hasılat kirası niteliğinde bir sözleşme olmadığını, dava konusu alan tahsis sözleşmesinin, nisbi ticari iş niteliğinde, tarafların ticari işletmesine ilişkin sui generis nitelikteki bir sözleşme olduğunu, bu sebeple davanın Asliye Ticaret Mahkemesi’nde görülmesi gerektiğini, alan tahsis sözleşmesinin bir bütün olarak inceleme konusu yapılması gerektiğini, alan tahsis sözleşmesi kapsamındaki alınan/verilen bütün hizmetler birlikte değerlendirilerek sözleşmenin kira sözleşmesi olup olmadığı sonucuna varılması gerektiğini belirterek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Davacı; taraflar arasında imzalanan 10.08.2018 tarihli “Alan Tahsis Sözleşmesi”nin 2.1. maddesi uyarınca İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı’nda bulunan ..., ..., ... ve sonradan belirlenecek olan ... kodlu alanların davacıya tahsis edildiğini, sözleşmenin 5.1. maddesi uyarınca söz konusu alanların en geç 17.09.2018 tarihinde tahsis edilmesi yönünde mutabık kalındığını, geliş katında yer alan “...” mahal kodlu alanın henüz onaylı projede belirlenmemiş olduğu halde tarafların üzerinde mutabık kalacağı yeri ifade ettiğini,

sözleşmenin 2.1. maddesi uyarınca davalının ... mahalinin onaylı projeye eklenmesi için Savunma Sanayi Başkanlığı’na başvuracağını ve izin verilmezse buna eşdeğer bir alanı davacıya tahsis edeceğini, ..., ... ve ... mahal kodlu alanların onaylı proje içerisinde yer alan ve ticari alan olarak kullanılabilecek durumdaki tahsis edilmeye hazır alanlar olduğunu, bu alanların tahsisine ilişkin hukuki veya sözleşmesel bir engel olmadığına duyduğu güvenle sözleşmenin akdedildiğini, sözleşme imzalanmadan önce de söz konusu alanların tahsis edileceğinin taahhüt edildiğini,

... mahal kodlu alan bakımından gerekli izinlerin alınamaması halinde ikame bir alanın tahsis edileceğine duyduğu güvenle davacının akdi ilişkiye girdiğini, İSG’den Alan Tahsis Sözleşmesi’nin talep edildiğini, davalının herhangi bir davranış göstermeyerek izin sürecini kusuru ile askıda bıraktığı, davacının 05.09.2018 tarihinden itibaren döviz bürosu kuruluş işlemlerine başladığını ve bu bağlamda Maliye Bakanlığı’na başvurduğunu, Bakanlığın 15.10.2018 tarihli yazısında İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı’nda şube açma izni verilerek faaliyet izni almak için gerekli işlemlere başlanması yönünde bildirimde bulunulduğunu,

ancak 19.10.2018 tarihli yazısıyla değerlendirmelerin devam ettiğinin ifade edilerek şube açılışına henüz başlanmaması yönünde bilgilendirildiğini, Bakanlıkla yaptığı şifahi görüşmede Alan Tahsis Sözleşmesi’nin bizzat davacı tarafından kendilerine ibraz edilmesi gerektiğinin beyan edildiğini, 05.12.2018 tarihli yazıyla bu bildirimi yapmasının davacıdan talep edildiğini, İSG’nin aksiyon almayarak izin sürecinin askıda kalmasına sebep olduğunu ve idari süreçlerin yürütülmesine köstek olduğunu, davalının Kartal ...

Noterliği’nin 28.12.2018 tarihinde gönderdiği ihtarname ile Maliye Bakanlığı ile davacının arasındaki başvuru sürecinin onlar arasında olduğunu beyan ettiği; davacının Maliye Bakanlığı’na Beyoğlu ...

Noterliği’nden 19.12.2019 tarihinde gönderdiği ihtarname ile Alan Tahsis Sözleşmesi’nin Maliye Bakanlığı’na ibra edildiğini; ancak Maliye Bakanlığı alanları tahsis eden davalının bildirimini beklediği için başvurda ilerlemenin sağlanamadığını; sonrasında davacının davalıya Beyoğlu ...

Noterliği’nden 08.01.2019 tarihinde gönderdiği ihtarname ile en geç 17.09.2018 tarihinde teslim edilmesi gereken alanların teslim edilmesinin ve taraflar arasındaki sözleşmenin idari kurumlar nezdinde teyit edilmesi gerektiği yönünde hatırlatma yapıldığını; davalının sessiz kalması ve Alan Tahsis Sözleşmesi’ni Maliye Bakanlığı’na göndermemesi üzerine davacının Beyoğlu ...

Noterliği’nden 08.02.2019 tarihinde davalıya gönderdiği ihtarname ile Alan Tahsis Sözleşmesi’nden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesinin istendiğini, davalının ısrarla talep edilenleri yerine getirmediğini, işi sürümcemede bırakarak davacıyı zarara uğrattığını, davalının basiretli tacir olarak kusurlu davrandığını; nihayetinde davalı tarafından Kartal ...

Noterliği’nden 16.05.2019 tarihinde davacıya gönderilen ... yevmiye numaralı ihtarname ile sözleşmenin haksız şekilde feshedildiğini; ancak işbu ihtarnamenin ekinde ihtarname içeriğinde açıklanan hususulara dair bir belgenin sunulmadığını; davacı tarafından Beyoğlu ... Noterliği’nden 27.05.2019 tarihinde gönderilen ihtarname ile haksız fesih dolayısıyla zararın tazmin edilmesinin ve ... yazısının davacıya iletilmesinin istendiğini; davalı tarafından Kartal ...

Noterliği’nden 14.06.2019 tarihinde gönderilen ihtarname ile ... yazısının davacıya gönderildiğini; bu ihtarnamede Alan Tahsis Sözleşmesi’nin 20. maddesinin i bendinde yer alan “İSG’ye yüklenemeyecek nedenlerle yetkili merciler tarafından havalimanı veya yeni terminalin işletmeciliğinin durdurulması veya askıya alınması durumu”nun feshe dayanak oluşturan mücbir sebep olarak gösterildiğini, halbuki davalı İSG’nin hala Sabiha Gökçen Havalimanı veya yeni terminalin işletmeciliğini yaptığı ve durdurma veya askıya alma durumunun da bulunmadığını;

sözleşmenin mücbir sebeple feshedildiğinin kabul edilemeyeceğini iddia ederek uğramış olduğu maddi zararın şimdilik 48.000.000 TL’ sinin fesih tarihinden itibaren işletilecek ticari avans faiziyle tahsiline, ayrıca İstanbul Anadolu 20. Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 2019/161 D. İş sayılı dosyasında yapılan masrafların kendisine ödenmesine hükmedilmesini talep etmiştir.

Mahkeme; "taraflar arasında akdedilen 10/08/2018 tarihli Alan Tahsis Sözleşmesi'nin davalı tarafından haksız olarak feshedilip edilmediği, davacının zararlı olup olmadığı, var ise bu zararların davalıdan talep edilip edilemeyeceği ve mahkememizin görevli olup olmadığı hususlarıdır.

Yapılan yargılama sonucu; dosya içerisine teknik bilirkişi heyeti tarafından rapor ve ek rapor alınmış olup, yapılan inceleme sonucu taraflar arasındaki sözleşmenin TBK 357 ve devamı maddeleri uyarınca Hasılat Kira Sözleşmesi niteliğinde olduğu kabul edilerek davaya bakma görevinin Sulh Hukuk Mahkemesi'ne vakıf olduğu anlaşılmakla..." şeklindeki gerekçe ile, davanın dava şartı yokluğu nedeni ile usulden reddine karar vermiştir.

Taraflar arasında 10/08/2018 tarihli, alan tahsis sözleşmesi bulunduğu, somut olayda davacının sözleşmenin davalı tarafından haksız feshi nedeniyle maddi tazminat talebinde bulunduğu, anlaşılmıştır. Görevle ilgili düzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir. Taraflar da yargılama bitinceye kadar görev itirazında bulunabilirler.

Görev itirazı yapılmamış olsa bile re'sen mahkeme, ilk önce görevli olup olmadığını inceleyip karara bağlamalıdır. HMK 4/a maddesi gereğince "kiralanan taşınmazların İcra İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dahil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu olan davalar ile bu davalara karşı açılan davaların Sulh Hukuk Mahkemesinde" görüleceğinin düzenlenmiştir.

Somut olayda davacının, alan tahsis sözleşmesinin davalı tarafından haksız feshi nedeniyle maddi tazminat talebinde bulunduğu, uyuşmazlığın kira ilişkisi ve kira sözleşmesi hükümleri uygulanarak çözümlenmesi gerektiği, Asliye Ticaret Mahkemesinin, Sulh Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermesinde bir isabetsizlik bulunmadığı, istinaf sebeplerinin yerinde olmadığı anlaşılmıştır.Dairemiz ilk derece mahkemesi kararını hem maddi olay, hem de hukuka uygunluk bakımından incelemeye tabi tutarak tespit edilen yargılama hatalarını bizzat düzeltmek amacıyla yapılan inceleme sonunda;

dairemizce duruşma yapılmasına gerek olmadığı, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlara, yasal gerektirici nedenlere göre karar verilmiş olması sebebiyle, incelenen mahkeme kararının HMK 353/1-b/1 maddesi gereğince usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu, istinaf sebepleri yerinde olmadığından başvurunun esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜ M