İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 57. Hukuk Dairesi E.2025/1775 K.2025/2107

Taraflar arasındaki davada; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın görevsizlik nedeniyle usulden reddine yönelik verilen karara karşı davalı vekili tarafından süresinde istinaf yoluna başvurulduğundan, yapılan müzakerede de ön inceleme ve usule ilişkin eksikliğin bulunmadığının anlaşılması üzerine, işin esasına geçilmek suretiyle dosya üzerinden heyetçe yapılan inceleme ve değerlendirme sonunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Davacı alacaklı müvekkili davalı ile tarihsel ve manevi değeri olan İtalyan Heykeltraş ... tarafından 1927 tarihinde yapılmış 12x22x13 ölçülerinde orjinal ahşap kaideli Terracota büstü %15 komisyon karşılığında müzayedede açık artırmada satılması için anlaştıklarını, bahsi geçen büstün davalı borçlu şirkete teslim edildiğini, Davalı borçlu şirketin 24.11.2024 tarihli 4 nolu salon müzayedesinde 500 USD taban açılış fiatıyla bahsi geçen büstü müzayede ile satışa çıkarmış ve yapılan müzayede sonucunda büstün 6500 USD. ye satıldığını,

davalı borçlu şirketin 24.11.2024 tarihinde davacı müvekkiline elekronik posta göndererek müzayede sonucunda 6500 USD. ye büstün satışının gerçeleştiği 975 USD komisyonlarının bulunduğunu komisyon bedeli kesildikten sonra davacı müvekkilinin kazancının 5.525,00 USD. olduğunu bildirdiği, Davalı borçlu şirketin satıştan %15 komisyonunu kestikten sonra kalan satış bedelini müvekkiline ödemesi gerekirken bunu yapmadığını ve müvekkili ile irtibatını kopardığını, Davalı borçlu ile satış bedelinin ödenmesi için yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalması üzerine davalı borçlu hakkında İstanbul Anadolu 24. İcra Dairesi'nin ...

Esas sayılı dosyası ile ilamsız icra takibi başlatıdığı, borçlu davalının icra takibine itiraz etmesi üzerine icra takibinin durdurulmasına karar verildiğini, açıklanan nedenlerle davalarının kabulüne karar verilerek davalı borçlunun haksız borca itirazının iptaline takibin devamına karar verilmesini, davalı borçlunun icra takip tarihinden itibaren reeskont avans faizi ödemesine karar verilmesini, davalı borçlunun takibe haksız itirazı sebebi ile alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkar tazminatı ödemesine karar verilmesini,

davalı borçlunun yargılama harç ve giderleri ile avukatlık ücreti ödemesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. İlk derece mahkemesince.

"1-Mahkemenin görevsizliği nedeniyle usulden reddine, mahkemenin görevsizliğine,2-HMK 20. Maddesi uyarınca kararın kesinleşme tarihinden, İstinaf yoluna başvurulması halinde bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren taraflardan birinin 2 hafta içerisinde mahkememize başvurması halinde dosyanın görevli İstanbul Anadolu Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine, aksi taktirde mahkememizce resen davanın açılmamış sayılmasına karar verileceğinin ihtarına,3-HMK 331/2.

Maddesi uyarınca yargılama giderleri hakkında görevli mahkemece karar verilmesine,... " karar verilmiş olup, bu karara karşı davalı vekili süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

HMK'nun 114/1‑c maddesinde düzenlenen mahkemenin görevli olması dava şartı, bir uyuşmazlığın esastan incelenebilmesi için zorunlu bir şart olduğunu, bu dava şartı ön inceleme aşamasında sonuca bağlanabileceğini, ancak bu aşamanın gerçekleşebilmesi için öncelikle dava dilekçesi ve karşı dilekçelerin karşılıklı olarak sunulmuş olmasının gerektiğini HMK m. 137/1 hükmünde, ön inceleme dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır ifadesinin yer aldığını, hakim kanuna göre ön inceleme duruşması yapmaksızın dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verme yetkisine sahip olduğunu , dava dilekçesinin davalıya tebliği,

cevap süresinin beklenmesi, cevap verilmişse bunların karşı tarafa tebliği ve gerektiğinde cevaba cevap süreçlerinin tamamlanarak ön inceleme aşamasının tamamlanmış olmasının şart olduğunu, aksi hâlde dosya üzerinden doğrudan görev veya yetkisizlik kararı verilmesinin usule aykırı olacağını, bazı hallerde dava dilekçesindeki talebe göre görevli olmayan mahkemenin cevap dilekçesi,

cevaba cevap dilekçesi veya ikinci cevap dilekçesinin verilmesinden sonra görevli hale gelmesinin mümkün olduğunu ayrıca görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi üzerine dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etme hakkını ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine davaya bir başka mahkemede devam edilmemesi halinde davalıya kararı veren mahkemeden yargılama giderlerini talep etme hakkı da verdiğini, davalının bu haklarını kullanabilmesi,

dava dilekçesinin kendisine tebliğ edilmiş olmasını gerektireceğini, görülmekte olan davada dava dilekçesinin taraflarına tebliği gerçekleşmeden yani cevap süresi beklenilmeden müvekkillerine kanunca verilen hakları ihlal edilmek suretiyle görevsizlik kararı verildiğinin bunun kanunun lafzından hareketle usule ve hukuka aykırılık oluşturduğunun bu nedenle mahkemece verilen görevsizlik kararının kaldırılmasına karar verilmesi talep edilmiş, ayrıca davacının vergi dairesi müzekkere cevabına göre 01.08.2014 ile 08.02.2025 tarihleri arasında ticari kazanç mükellefi olduğu ;

işletme hesap özet defterinin bulunduğunun anlaşıldığını Vergi dairesinin müzekkere yanıtı, davacının belirli bir dönemde aktif olarak ticari faaliyette bulunduğunu ve buna ilişkin defter tuttuğunu resmi şekilde ortaya koyduğunu davacının önceden var olan diğer ikinci el eşya perakende şirketi,

ikinci el eşya perakende şirketi olup davaya konu olan eser ile şirketi arasında ve ticari faaliyeti ile ilgili bağlantı olup olmadığı gibi nüanslar araştırılmadan görevsizlik kararı verilmesi yeterince bilgi sahibi olunmadan yüzeysel bir araştırmanın sonucunun kararı olduğunu esasa ve usule dair tüm sebeplerle dilekçeler aşaması tamamlanmadan görevsizlik kararı verilmesi hukuka aykırı olduğunu ve olayın asliye hukuk mahkemesinde görülmesinin gerektiren durumun varlığı net olarak incelenmediğini bu nedenlerle mahkemece verilen görevsizlik kararının kaldırılarak davanın Asliye Ticaret Mahkemesi'nin görevli kalmasına karar verilmesini talep

etmiştir.

Değerlendirme:Dava, komisyon sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili istemiyle başlatılan takibe vaki itirazın iptalı istemine ilişkindir.Mahkemece '' bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir.6100 sayılı HMK'nın 114/1-c madde ve fıkrası gereği mahkemenin görevli olması dava şartıdır. Aynı kanunun 115. Maddesi gereği dava şartları davanın her aşamasında resen dikkate alınmalıdır.

Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilmiş, davacının faaliyetinin esnaf boyutunda olduğundan tacir sıfatının bulunmadığından mahkememizin görevsizliğine.. '' gerekçesiyle HMK'nın 115/2.

Maddesi uyarınca görev dava şartı noksanlığından davanın usulden reddine, karar verilmiştir.Hukuk Muhakeme Kanununun 341. maddesi gereğince istinaf kanun yolu açık olan ve istinaf incelemesi açısından yasal şartları taşıdığı anlaşılan eldeki davada istinaf incelemesi, HMK 355. maddesi gereğince resen nazara alınması gereken ve kamu düzenine aykırılık teşkil eden haller de dikkate alınarak;

taraflarca yargılama aşamasında ileri sürülen iddia ve savunma kapsamında kalan ve davalı vekilinin istinaf dilekçesinde ortaya konulan istinaf sebepleri ile sınırlı, takdiren duruşmasız olarak yapılmıştır.Dava tarihinde yürürlükte olan 6100 sayılı HMK’nın 1/1. maddesi uyarınca mahkemelerin görevi, kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar, kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınmalıdır.

Görev hususu da kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınmalıdır ve görev hususunda kazanılmış hak söz konusu olmaz.

Somut uyuşmazlıkta öncelikle mahkemenin görevli olup olmadığı tespit edilmelidir.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) 4. maddesinin birinci fıkrası;"(1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları (Ek ibare: 26/06/2012-6335 S.K./l.md.) ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın;a) Bu Kanunda,b) Türk Medenî Kanununun,

rehin karşılığında ödünç verme işi ile uğraşanlar hakkmdaki 962 ilâ 969 uncu maddelerinde,c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447, yayın sözleşmesine dair 487 ilâ 501, kredi mektubu ve kredi emrini düzenleyen 515 ilâ 519, komisyon sözleşmesine ilişkin 532 ilâ 545, ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları için öngörülmüş bulunan 547 ilâ 554, havale hakkındaki 555 ilâ 560,

saklama sözleşmelerini düzenleyen 561 ilâ 580 inci maddelerinde,d) Fikrî mülkiyet hukukuna dair mevzuatta, e) Borsa, sergi, panayır ve pazarlar ile antrepo ve ticarete özgü diğer yerlere ilişkin özel hükümlerde, f) Bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, fınansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde, öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava (Ek ibare: 26/06/2012-6335 S.K/l.md.) ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır.

Ancak, herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalar bundan istisnadır. " düzenlemesi mevcuttur.Yasanın mevcut düzenlemesi kapsamında oluşturulan, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 30.06.2020 tarih ve 2019/4-231 Esas - 2020/487 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere; ticari davalar; mutlak ticari davalar, nispi ticari davalar ve yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç gruba ayrılır.

Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Mutlak ticari davalar, TTK'nın 4/1. maddesinde bentler hâlinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m. 99), İcra ve İflas Kanunu (m. 154), Finansal Kiralama Kanunu (m. 31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m. 22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır.

TTK'nın 4/1. bendinde sınırlı olarak sayılan davalar arasında yer alması veya özel kanunlarda ticari dava olarak nitelendirilmesi yeterlidir. Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması hâlinde ticari nitelikte sayılan davalardır. TTK'nın 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır.

Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir. Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir.

Ticari iş karinesinin düzenlendiği TTK'nın 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hâle getirmez. TTK, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlediğinden, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava hâline getirmez.

Üçüncü grup ticari davalar, yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalardır.

Bir davanın ticari dava sayılması için kural olarak, mutlak ticari davalar arasında yer alması ya da her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili bulunması gerekirken havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davaların ticari nitelikte sayılması için yalnızca bir yanın ticari işletmesiyle ilgili olması TTK'da yeterli görülmüştür.6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi;“(1) Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari (Değişik ibare: 26/06/2012-6335 S.K/2.md.) davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir.

(3) (Değişik fıkra:26/06/2012-6335 S.K./2.md.) Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır." hükümlerini havidir. Somut olayda ; davacı taraf ile davalı taraf arasındaki dava TTK'nın 4/1. Maddesinde sayılan ve mutlak ticari dava olarak adlandırılan davalardan biri olmadığı anlaşılmıştır.

Bu halde elde ki davanın nispi ticari dava olup olmadığı hususu göz önüne alınmalıdır. Nispi ticari davalar her iki tarafında da tacir olduğu ve yine her iki tarafın da ticari işletmesiyle alakalı olan davalardır.

Somut olayda yerel mahkeme tarafından yapılan araştırmalar neticesinde; ticaret sicil müdürlüğü yazı cevabından davacının tacir kaydı olmadığı, gerçek kişi ticari işletme kaydı olmadığı,vergi dairesi müzekkere cevabına göre davacının işletme defterine göre kaydı bulunduğu, yazı cevabı incelendiğinde vergi kayıtlarının esnaf sınırını aşmadığı anlaşılmış olup, davacı tarafın tacir sıfatına haiz olmadığı tespit edilmiştir.

Eldeki davanın ticari dava sayılabilmesi için gerekli olan davaya konu iki tarafında tacir olması ve aralarında ki uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle alakalı olması hususu gerçekleşmediğinden, somut olayda ki davanın ticari dava olarak kabul edilmemesi gerekmektedir.

Davalı tarafça yapılan istinaf başvurusunda her ne kadar dilekçeler teatisi bitmeden mahkemece yapılan görev değerlendirmesi istinaf sebebi yapılmış ise de ; mahkemece, görev hususunun dava şartı ve kamu düzenine ilişkin olduğu, mahkemenin dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağı, bu nedenle henüz dilekçeler tebliğ edilmeden tensip aşamasında görev yönünden karar verilebileceği,

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) yer alan ön inceleme aşamasında dava şartlarının inceleneceğine dair düzenlemenin tahkikata geçilmeden önce dava şartlarının incelenmesi zorunluluğunu belirtmekte olup görev yönünden bu incelemenin en geç ne zamana kadar yapılması gerektiğini gösterdiği,

bu incelemenin daha erken de yapılabileceği anlaşılmakta, usul ekonomisi ilkesi de bunu gerektirmektedir. ( Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 11/04/2019 Tarih, 2017/15-2141 Esas ve 2019/442 Karar sayılı ilamı)Somut olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık mutlak ticari dava olmadığı gibi her iki tarafın tacir olma koşulu gerçekleşmediği için davaya bakmaya ticaret mahkemesi görevli olmayıp asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Bu nedenle uyuşmazlığın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında kalmadığından asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu sebeplerle ilk derece mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığından davalı vekilinin istinaf talebi yerinde değildir.

Bu itibarla; dava konusu uyuşmazlığa ilişkin yasal düzenlemeler doğrultusunda; dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve 6100 sayılı HMK 355. maddedeki, kamu düzenine aykırılık halleri resen gözetilmek üzere istinaf incelemesinin, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılacağı kuralına uygun biçimde yapılan incelemesi neticesinde; davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 inci maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmakla aşağıdaki hüküm kurulmuştur.