İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi E.2023/1213 K.2024/1292

Yukarıda yazılı İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf yasa yoluna başvurulması üzerine, Dairemiz Heyetince yapılan müzakere sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde. 02.09.2019 tarihinde ... plaka sayılı araç ile ... çekici ve ... dorseli araç arasında kaza meydana geldiğini, 12 Mayıs 2020 tarihinde müvekkili şirketin, sigortalısına yapmış olduğu ödemeye ilişkin olarak Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu'na rücu talebinde bulunduğunu, davalı tarafından herhangi bir dönüş ve bir ödeme de gerçekleştirilmediğini, davalı borçlu aleyhine İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğü'nün ...

Esas sayılı dosyasıyla borcun ödenmemesinden dolayı rücu alacağına ilişkin davalı hakkında ilamsız icra takibine geçildiğini, borçlunun bu icra takibi açısından borca, faize ve tüm ferilerine kötü niyetli olarak itiraz ettiğini, davalının İstanbul Anadolu ... İcra Müdürlüğü'nün ...

Esas sayılı icra takibine yapmış olduğu haksız ve hukuka aykırı itirazların iptaline, takibin devamına, itirazın alenen kötüniyetli ve haksız olması nedeniyle davalı hakkında alacağın % 20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı itirazlarının kabulü ile davanın reddine, her halükarda davacının müvekkili aleyhine açtığı haksız ve hukuki dayanaktan yoksun davanın reddine, icra takibine itirazlarının haklı olması ve ayrıca icra takibine konu asıl alacağın likid olmamasından dolayı davacının %20 icra inkar tazminatının reddine, Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu aleyhine haksız ve kötüniyetli yapılan takipten dolayı davacının %20'den aşağı olmamak üzere kötüniyet tazminatına hükmedilmesine, davacının tüm taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, "Davanın zamanaşımından reddine" karar verilmiştir. Bu karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; gerekçeli karar ile davanın zamanaşımından reddine karar verildiğini, davalı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T'ne göre tayin ve takdir olunan 13.635,77 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalıya verilmesine karar verildiğini, İstanbul Anadolu 6.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2022/830 E. 2023/243 K. sayılı 16/03/2023 tarihli kararının hukuka aykırı olması sebebiyle kaldırılması gerektiğini, red kararının isabetli olduğu bir an için kabul edilse dahi davalı lehine hükmedilen nispi vekalet ücretinin hukuka aykırı olduğunu,

AAÜT 13/4 maddesi gereği maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğinden kararı vekalet ücreti bakımından istinaf ettiklerini belirtmiştir.

Dava, maddi hasarlı trafik kazası nedeniyle sigorta şirketi tarafından ödenen hasar bedelinin rücuen tahsili için yapılan takibe itirazın iptali istemine ilişkin olup istinaf açısından uyuşmazlık konusu HMK'nın 355. maddesine göre kamu düzeni ve istinaf nedenleri ile sınırlı olmak üzere İlk Derece Mahkemesince verilen kararın usul, yasa ve dosya içeriğine uygun olup olmadığıdır.

Dosya kapsamından alacağın zamanaşımına uğramasından dolayı davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/3-3013 Esas 2018/47 Karar sayılı kararında; "...Dava şartlarının bulunup bulunmadığı davada hâkim tarafından kendiliğinden (re’sen) gözetilir; taraflar bir dava şartının noksan olduğu davanın görülmesine (esastan karara bağlanmasına) muvafakat etseler bile, hâkim davayı usulden reddetmekle yükümlüdür.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 7. maddesinde “Görevsizlik, yetkisizlik, dava ön şartlarının yokluğu veya husumet nedeniyle davanın reddinde, davanın nakli ve açılmamış sayılmasında ücret” başlığını taşımakta; maddenin ikinci fıkrasında ise “davanın dinlenebilmesi için kanunlarda öngörülen ön şartın yerine getirilmemiş olması ve husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesinde, davanın görüldüğü mahkemeye göre tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde yazılı miktarları geçmemek üzere üçüncü kısımda yazılı avukatlık ücretine hükmolunur” düzenlemesi bulunmaktadır.

Şu hâle göre tarifenin açıklanan 7. maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince; konusu para veya para ile değerlendirilmesi mümkün bulunan bir şey olan davanın dava şartlarından birinin bulunmaması (noksan olması) nedeniyle usulden reddine ilişkin kararda, vekâlet ücreti nispi tarifeye göre takdir edilir; ancak bu nispi vekalet ücretinin miktarı maktu vekâlet ücretini geçemez.

Mahkemece işin esasına girilip inceleme yapılarak esastan karar verildiğinin anlaşılması durumunda nispi vekâlet ücreti verilmesinin gerekecek olması karşısında, eldeki davada işin esasına girilerek karar verilip verilmediği hususunun aydınlığa kavuşması önem taşımaktadır. Somut olayda alacağın zamanaşımına uğramasından dolayı davanın reddine karar verilmesi nedeniyle "zamanaşımı" kavramı ile ilgili genel bir açıklama yapılmasında yarar vardır.

Bilindiği üzere özel hukukta teknik bir kavram olan zamanaşımı, bir hakkın kazanılmasında veya kaybedilmesinde yasanın kabul etmiş olduğu sürenin tükenmesi anlamına gelmektedir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 146-161 (mülga 818 sayılı Borçlar Kanununun 125-140.) maddeleri arasında düzenlenen zamanaşımı, hakkın ileri sürülmesini engelleyici nitelikte olup, alacak hakkı alacaklı tarafından, yasanın öngördüğü süre ve koşullar içinde talep edilmediğinde etkin bir hukuki himayeden, başka bir deyişle, dava yoluyla elde edilebilme olanağından yoksun bırakılmaktadır.

Zamanaşımına uğrayan alacağın tahsili hususunda Devlet kendi gücünü kullanmaktan vazgeçmekte, böylece söz konusu alacağın ödenip ödenmemesi keyfiyeti borçlunun iradesine bırakılmaktadır. Şu hâlde zamanaşımına uğrayan alacak ortadan kalkmamakla beraber, artık doğal bir borç (Obligatio Naturalis) hâline gelmektedir.

Ancak belirtmek gerekir ki, alacağın salt zamanaşımına uğramış olması onun eksik bir borca dönüşmesi için yeterli değildir; bunun için borçlunun, kendisine karşı açılmış olan alacak davasında alacaklıya yönelik bir def'ide de bulunması gerekir (HGK’nın 05.05.2010 gün ve 2010/8-231 E., 2010/255 K. sayılı kararı).

Zamanaşımı hukuki niteliği itibariyle maddi hukuktan kaynaklanan bir def'i olup; usul hukuku anlamında ise bir savunma aracıdır (Kuru B.: Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt: II, sh.1761. Canbolat F.: “Def’i ve İtiraz Arasındaki Farklar ve İleri Sürülmesinin Hukuki Sonuçları”, ERÜHFD, Cilt: III, Sayı:1, Kayseri 2008, sh.255 vd.). Zamanaşımı def'i, davalının aslında var olan bir borcunu özel bir nedenle yerine getirmekten kaçınmasına olanak veren bir haktır.

Bu hakkı kullanıp kullanmamak tamamen borçluya kalmıştır. Diğer bir anlatımla, davalı tarafından zamanaşımı def'i ileri sürülmedikçe, o hak ve alacak için yasanın öngördüğü zamanaşımı süresi dolmuş olsa bile hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (818 sayılı BK m.140, 6098 sayılı TBK m.161). Zamanaşımı usule müteallik bir mesele değildir. Zamanaşımı hakkın esasına müteallik bir meseledir (Von Tuhr, Andreas: Borçlar Hukuku (C.

Edege Çevirisi), Ankara 1983, Cilt:I-II, sh.688). Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde. Turizm Kanununa dayalı talih oyunları salonu işletilmesinden kaynaklanan katkı payı alacağı istemine ilişkin davacı Bakanlık tarafından açılan eldeki davada alacağın zamanaşımına uğramış olması gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Görüldüğü üzere mahkemece yapılan bu değerlendirme işin esasına yönelik bir değerlendirme olup, doğrudan dava şartı yokluğu nedeniyle usulden verilmiş bir ret kararı niteliğinde değildir. Bu durumda mahkemece verilen karar esastan verilmiş bir ret kararı niteliğinde olduğundan, yargılamada kendisini vekil ile temsil ettirmiş davalı yararına hüküm tarihindeki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince nispi vekâlet ücreti verilmesi gerekir.

Yerel mahkemece hatalı değerlendirme ile ön şart yokluğundan ret kararı verildiği gerekçesi ile davalı yararına maktu vekâlet ücreti verilmesi usul ve yasaya aykırıdır..." gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesinin direnme kararının kaldırılmasına karar vermiştir.

Yargıtay HGK kararı dosya kapsamında da belirtildiği üzere zamanaşımından red kararı usule ilişkin bir karar olmayıp esastan verilen bir karar olduğundan Mahkemece karar tarihindeki AAÜT gereğince belirlenen nispi vekalet ücretine hükmedilmesinde isabetsizlik bulunmamaktadır. Bu nedenlerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b/1. maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.