İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2023/2253 K.2023/1915

İstinaf incelemesi için Dairemize gönderilen Muğla Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 12/09/2023 tarih ve 2023/853 Esas - 2023/602 Karar sayılı dosyasının incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; ... Caddesi No: ... ... ... ... adresindeki ... Limited Şirketi isimli ... ticaret sicil nolu işletmesinin 2005 tarihi itibaren fiili olarak kapanmış olup davaya konu belgeleri kendi özel yaşamı alanında sakladığını ancak yıllar içinde bir çok kez taşınma aşamaları ve 2009 yılında boşanma nedeniyle ikamet amaçlı ve iş değişikli nedeniyle çok fazla taşınma yaşadığını, işletmesinde bulunan tüm ticari defterlerinin, faturalarının, vergiye esas belgelerinin ve sair her türlü belge ve evraklarının zayi olduğundan 2023 yılı ve geçmiş yıllara ait tüm defter, fatura ve sair belgelerinin zayi olduğuna dair tarafına zayi belgesi verilmesini dava ve talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesince; "... davacı şirket kurucusu tarafından, 2023 yılı ve geçmiş yıllara ait tüm defter, fatura ve sair belgelerin taşınma ve ikamet değiştirme sırasında kaybolduğundan bahisle zayi belgesi verilmesi talepli iş bu dava açılmıştır.

6102 sayılı TTK.nun 82/7 maddesinde "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir. " hükmü gereğince "...yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle " zayi belgesi verilmesi talep edilebileceği, davaya konu olayda ise böyle bir doğal afet söz konusu olmayıp, 2023 yılı ve geçmiş yıllara ait tüm defter, fatura ve sair belgelerin taşınma ve ikamet değiştirme sırasında kaybolduğu belirtildiğinden, yukarıda anılan madde kapsamında zayi belgesi verilmesini talep edemeyeceği..." gerekçesiyle "...

Davanın REDDİNE..." şeklinde karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı istinaf başvuru dilekçesinde özetle; yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, yerel mahkemece hasımsız dosyada eksik inceleme sonucu dosya üzerinden tensip zaptı tebliğ etmeden duruşma açılmadan ve deliller toplanmadan karar verildiğini, TTK 82/7 mad de sayılan zayi haline ilişkin sebeplerin sınırlı olmadığını, Mahkemenin gerekçesinin aksine “gibi” denilerek benzeri olayların kastedildiğinin anlaşıldığını, gerek anayasa gerekse HMK uyarınca Hak Arama Özgürlüğü çerçevesinde kısıtlamaya gitmeden davacı olarak kendisine delilleri sunmak için süre vermesi ve devamında duruşma açması gerektiğini,

HMK 31 mad. kapsamında “Hakimin davayı aydınlatma ödevi ” gereği delillerin sorulup toplanması gerektiğini, ticari defter ve belgelerin zayiinin istenebilmesi için öncelikle kaybolup kaybolmadığı, tacirin saklama yükümlüğünü usulüne uygun yerine getirip getirmediğini, ticari defter ve belgelerin korunması amacıyla gerekli dikkat ve özenin gösterilip gösterilmediği ve ziyaa uğramanın onun iradesi dışında meydana gelip gelmediği hususlarının irdelenmesi gerektiğini,

kanun koyucunun zayi belgesi talepli davalarda resen araştırma yükümlülüğünün bulunduğunu öngördüğü dikkate alındığında mahkemece defter ve belgelerin açılış ve kapanış onaylarının yapılıp yapılmadığı, basımı yapılan matbaa, tacirin mali müşaviri vs nezdinde araştırma yapması gerektiğini belirterek, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmşitir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, 6102 sayılı TTK' nın 82/7 maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir. Mahkemece; davanın reddine karar verilmiş olup, hüküm davacı tarafından istinaf edilmiştir. İstinaf incelemesi HMK.nun 355. maddesi uyarınca istinaf sebebleri ile sınırlı olarak ve kamu düzeni yönünden yapılmıştır.

6102 TTK'nın 82-(7) maddesinde; zayi belgesi verilebilecek haller sayılmıştır. Tacirin, anılan yasa maddesinden yararlanabilmesi için bir taraftan ticari defterlerin ve belgelerin korunması amacıyla gereken dikkat ve ihtimamı göstermiş bulunması, diğer taraftan da ziyaa uğramanın onun iradesi dışında, elinde olmayan bir nedenle meydana gelmiş olması zorunludur. Mücbir nedenlerin ispatı, bunu iddia eden tacire aittir.

İleri sürülen mücbir nedenin dayandığı olayların defter ve belgelerin yok olması veya elden çıkması sonucunu doğuracak nitelik ve yoğunlukta olup olmadığı araştırılmalı ve irade dışında defter ve vesikaların tamamen veya kısmen kaybı yahut yok olması sonucu oluştuğunda mücbir neden kabul edilmektedir. Davacı tutmak ve saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeleri özenle korumakla yükümlüdür.

Somut olayda; dosya kapsamı ve delillere göre; tacir olan davacının muhafaza konusunda ve taşınma sırasında gerekli özen yükümünü yerine getirmediği, bu nedenlerle ilk derece mahkemesi kararında usul ve esas yönünden bir yanlışlık bulunmadığı ve davacının istinaf sebeplerinin de yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.

Tüm bu açıklamalara, dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmamasına, davacının kendi beyanına göre belgelerin taşınma nedeniyle kaybolduğunun sabit bulunmasına, dolayısıyla duruşma açılmasının sonuca etkili olmamasına ve dosyaya bir katkı sağlamayacak olmasına göre ve HMK.nun 355. maddesi uyarınca kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmaması nazara alınarak davacının istinaf sebebleri yerinde görülmediğinden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.