Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2023/1191 K.2024/791

: 2- VEKİLLERİ : Av. Av.

DAVA

Menfi Tespit

İSTİNAF KARARININ

KARAR TARİHİ : 26/04/2024

YAZIM TARİHİ : 26/04/2024

Davacı tarafından, davalılar aleyhine Konya .. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile açılan menfi tespit davasında 06/06/2023 tarihinde tesis edilen karara karşı davacının istinaf kanun yoluna başvurması üzerine, üye hakimin görüşleri alındıktan sonra dosya incelendi;

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı....'in Konya .. İcra Müdürlüğünün ...

E. sayılı dosyası ile davacı hakkında kambiyo senedine dayalı icra takibi başlattığını, takibe dayanak olarak gösterilen 02.07.2019 tanzim 30.10.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli senette alacaklı olarak takibe girişen .... ile davacı arasında hiçbir ticari ilişkisi bulunmadığını, davacının 2019 yılında dava dışı ....Tarım ve Hayvancılık Ltd.Şti.'nden balya saman alımı konusunda Ladik Mahallesindeki yerlerine gittiğini ve anlaştıklarını, 02.07.2019 tanzim 30.08.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 30.09.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 30.10.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli,

02.07.2019 tanzim 30.11.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli ve 02.07.2019 tanzim 31.12.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli toplam 61.600,00 TL'lik senetleri keşide ederek ...'e teslim ettiğini, aradan bir süre geçtikten sonra saman balyalarının gelmemesi sebebiyle davacının ..

Tarım ve Hayvancılık Ltd.Şti.'nin Konya Şubesini aradığını, kayıtlarda ne ürün siparişinin ne de verdiği senetlerin görünmediğini söylediğini, davacının yaptığı araştırmada davalı ....'in çalıştığı şirketten habersiz kendi adına mal pazarladığını öğrendiğini, senetlerin iadesini davalı ...'den istediğini, senetleri iade etmediği gibi takip konusu haline getirildiğini, Konya C.

Başsavcılığı'na şikayette bulunduklarını, soruşturmanın halen devam ettiğini, öncelikle icra takibinin durdurulmasına, bu mümkün olmaz ise icra veznesine yatacak olan paranın davalı tarafa ödenmemesine tedbiren karar verilmesini, icra takibine konu edilmeyen 4 adet senedin ise icra takibine konu edilmemesi için ihtiyati tedbir kararı verilmesini belirterek, takibe konu edilen ve "malen" kaydını içeren senetle ve davalıların ellerinde kalan diğer 4 adet senetle ilgili davacının davalılara borçlu olmadığının tespiti ile,

icra takibinin iptaline karar verilmesini, %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davaya konu senetlerde alenen malen kaydı bulunduğunu, dolayısı ile malın teslim alınmadığının ispatının davacı-borçluya ait olduğunu, davacının senetteki imzasını inkar etmediğini, davacının dava ve takip konusu bonolardan dolayı ispatlayacak herhangi bir delil sunmadığını, davalı .... her ne kadar davacı yanın dava dilekçesinde belirttiği üzere .....Tarım ve Hayvancılık Ltd.

Şti.'de sigortalı olarak çalışıyor olsa da davalı aynı zamanda oğlu ....ve babası ile birlikte çiftçilik faaliyeti ile uğraştığını, davalının babası ....'in sahip olduğu tarlalar davalıların eli ile ekilmekte ve hasat edilmekte olduğunu, davacı yan davaya konu ticari ilişkiyi bahsi geçen şirketle değil davalı ile kurduğunu, ancak şu anda kendisi borçtan kurtulma kastı ile ve kötüniyetli olarak iş bu davayı açtığını, davacı ile müvekkilleri arasında saman balyası alım satımı konusunda sözlü bir anlaşma yapıldığını, saman balyaları karşılığında davacının müvekkillerine davaya konu senetleri teslim ettiğini,

müvekkillerin sözleşme gereği edimlerini yerine getirerek ilgili saman balyalarını davacının istediği yere götürüp teslim ettiklerini, müvekkilinin senetteki alacağına kavuşmak adına icra takibi başlattığını belirterek davanın reddine, %20'den az olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk derece mahkemesince; ".....Somut olayda; 02.07.2019 tanzim 30.08.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 30.09.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 30.10.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 30.11.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli, 02.07.2019 tanzim 31.12.2019 vade tarihli 12.320,00 TL bedelli toplam 61.600,00 TL'lik senetlerin keşide edilerek, davacı tarafından ....'e teslim edildiği, senetlerin teslim edilmesine rağmen davalı tarafından saman balyalarının teslim edilmediğinden bahisle mahkememizde menfi tespit davası açılmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/19-819 Esas 2018/771 Karar nolu ilamı aşağıdaki şekildedir.

"Uyuşmazlığın çözümü için senede karşı senetle ispat kuralı, bononun hukuki niteliği ve edimlerin aynı anda ifa edilmesine ilişkin kuralların bir arada irdelenmesi gerekmektedir. Şekli açıdan unsurları tam olan bono üzerinde taraflar seçimlik olarak senedin hangi amaçla düzenlendiğine ilişkin bir kayıt eklememişlerdir. Hukuki ilişkiden mücerret olan senetteki keşideci imzası da inkâr edilmemiştir.

Bu durumda davacı 818 sayılı BK’nın 182. maddesinde düzenlenen peşin satışa dayanmış ve ödeme vasıtası olarak düzenlenen bononun avans olarak verilmesine rağmen malın teslim edilmediğini iddia etmiştir. Bu durumda ispat yükü yer değiştirmiş ve somut olayda edimlerin aynı anda ifası gerektiğinden, bu karinenin aksini ispat külfeti davacıya geçmiştir.

Kambiyo senedi hukuken geçerli olduğundan eldeki menfi tespit davasında davacı-borçlunun bononun kömürün tesliminden önce avans olarak verildiğini, malın (kömürün) teslim edilmediğini ve senedin bedelsizliğini de usul hükümleri gereğince yazılı delille ispatlaması gerekmektedir."

Yargıtay kararında belirtildiği üzere senetlerin bedelsiz olduğuna yönelik ispat külfetinin davacı tarafta olduğu, davacının haklılığını ispatlayacak bir delili dosyamıza sunmadığı, Konya Cumhuriyet Başsavcılığının ... Esas 2... Karar nolu Kararı ile davalılar hakkında yürütülen soruşturma hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği dikkate alınarak, ayrıca bedelsiz senedin kullanılmasına yönelik suç oluşturma ihtimali gözetilerek davacıya yemin teklif edip etmeyeceği hususu hatırlatılmamış, davacının davasının reddine karar verilmiştir..." gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemece ispat hukukuna ilişkin değerlendirmede hata yapıldığını, zira menfi tespit davasında ispat yükünün, kural olarak davalı alacaklıda olduğunu, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukuki ilişkiyi sadece inkar etmekle yetinmekte ise, yani bu hukuki ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükünün davalıya düşeceğini, çünkü hukuki ilişkinin varlığını iddia eden davalı olduğu için ispat yükünün davalı alacaklıya düştüğünü, bir an için ispat külfetinin davacıda olduğu kabul edilse dahi, mahkemece hiçbir delil toplanmadan,

yemin deliline dayanıp dayanmadıkları hatırlatılmadan sadece savcılık soruşturmasında takipsizlik kararı verildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu beyanla kararının kaldırılarak haklı davasının kabulüne verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; menfi tespit istemine ilişkindir.

İstinaf incelemesi; Kamu düzenini ilgilendiren konularda resen, diğer yönlerden HMK'nın 355.maddesi gereğince istinaf sebepleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca herkes iddiasını ispatla yükümlüdür.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesine göre; “İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.” şeklindedir.

Menfi tespit davasında da anılan Yasa hükümlerindeki ispat yüküne ilişkin kuralın uygulanması gerekir. Buna göre, menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak alacaklı olduğunu iddia eden tarafa yani davalıya düşer. Ancak davalının alacağı senede dayanıyorsa ispat yükü yer değiştirerek senetten dolayı borçlu olmadığını iddia eden davacı tarafa düşer (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2017/3521 Esas 2019/1844 Karar sayılı ilamı).

Davacının, Konya .. İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyası ile hakkında kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip başlatan ... ile arasında hiçbir ticari ilişki bulunmadığını, 2019 yılında dava dışı... Tarım ve Hayvancılık Ltd.Şti.'nden balya saman alımı konusunda Ladik Mahallesindeki yerlerine gittiğini ve anlaştıklarını, dava konusu senetleri ...'e teslim ettiğini, aradan bir süre geçtikten sonra saman balyalarının gelmemesi sebebiyle ...

Tarım ve Hayvancılık Ltd.Şti.'nin Konya Şubesini aradığını, kayıtlarda ne ürün siparişinin ne de verdiği senetlerin görünmediğini söylediğini, yaptığı araştırmada davalı ...'in çalıştığı şirketten habersiz kendi adına mal pazarladığını öğrendiğini, senetlerin iadesini davalı ...'den istediğini, senetleri iade etmediği gibi takip konusu haline getirildiğini, Konya C.

Başsavcılığı'na şikayette bulunduğunu belirterek dava konusu senetlerden dolayı borçlu olmadığının tespitini talep ettiği, davalıların cevap dilekçesindeki "....Davacı yan ile müvekkiller arasında saman balyası alım satımı konusunda sözlü bir anlaşma yapılmış saman balyaları karşılığında davacı yan müvekkile davaya konu senetleri teslim etmiştir.

Müvekkil davacı yana sözleşme gereği edimlerini yerine getirerek ilgili saman balyalarını davacının istediği yere götürüp teslim etmiştir." beyanları nazara alındığında; alım - satım akdine konu emtianın tesliminden önce davaya konu 5 adet kambiyo senedinin davalı ....'e teslim edildiği anlaşıldığından; kambiyo senetlerindeki malen kaydının, malın teslim alındığı karinesinin uygulanma imkanı bulunmadığı,

verilen senetlere karşılık teslim edilmesi taahhüt edilen saman balyalarının davacı tarafa teslim edildiği hususunun davalı tarafça ispatlanması gerektiği, bu konuda davalı tarafın delilleri ve toplanmadan ispat yükünün tayininde hataya düşülerek karar verilmesi usul ve yasaya uygun bulunmadığından davacının istinaf başvuru talebinin kabulü ile, HMK 353/1.a.6 maddesi gereğince; ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yukarıda belirtilen şekilde inceleme ve değerlendirme yapıldıktan sonra karar verilmek üzere dava dosyasının ilk derece mahkemesine gönderilmesi gerektiği sonuç ve kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

MUHALEFET ŞERHİ

Davalıların Cumhuriyet Savcılığında alınan ifadelerinde takibe konu senetlerin davacının kendilerinden satın aldığı mal karşılığında verildiğini beyan ettikleri, Yargıtay 19.Hukuk Dairesi'nin 17/11/2016 tarih 2016/4254 Esas 2016/14849 Karar sayılı ilamında belirtilen açığa senet düzenlemesi mümkün olduğundan senedin boş kısımlarının anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğunu iddia eden borçlunun iddiasını yazılı delille ispat etmesi gerekeceği,

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 11.04.2018 tarih 2017/19-819 Esas 2018/771 Karar sayılı ilamında da belirtildiği gibi peşin satışta mal ve bedelin aynı anda ödeneceği ve 818 sayılı BK’ nın 182. maddesine göre aslolanın da peşin satış olduğu, bir başka anlatımla, alıcı ve satıcının yüklendiği edimlerin aynı anda ifa edilmesi gerekeceği, hiç şüphesiz ki bononun bu tür satışlarda borcun nedenini tüketmek amacıyla ödeme vasıtası olarak kullanılabileceği, davaya konu bonoların avans olarak verildiğinin ispat yükünün davacıya ait olduğu,

davacının bu iddiasını ancak yazılı delillerle/ kesin delillerle ispatlaması gerekeceği, davacının bu iddiasını yazılı delille ispat edemediği, davacının davalılar hakkında şikayetçi olduğu Konya CBS'nın ... soruşturma nolu dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği,

davacının senedin anlaşmaya aykırı olarak doldurulduğu ve avans olarak verildiği hususunda yemin teklifinde bulunabileceği (Yargıtay 19.Hukuk Dairesi'nin 28/02/2018 tarih 2017/3740 Esas 2018/1041 Karar sayılı ilamı) halde, ilk derece mahkemesince bedelsiz senedin kullanılmasına yönelik suç oluşturma ihtimali gözetilerek davacıya yemin teklif etme hakkının hatırlatılmaması usul ve yasaya uygun bulunmadığından davacının istinaf başvuru talebinin kabulü ile, HMK 353/1.a.6 maddesi gereğince; ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına,

yukarıda belirtilen şekilde inceleme ve değerlendirme yapıldıktan sonra karar verilmek üzere dava dosyasının ilk derece mahkemesine gönderilmesi gerektiği düşüncesinde olduğumdan değişik gerekçe ile sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.

Üye · e-imzalıdır