Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2024/1023 K.2024/1616

Taraflar arasındaki eser sözleşmesinden kaynaklanan ilave iş alacağın tahsili talebi davası nedeniyle yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk derece mahkemesinin kararı taraf vekillerince istinaf edilmekle; kesinlik, süre, istinaf şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, istinaf dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Üye Hakim tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkilinin davalı idareden atık ara depolama tesisi yapım işi ihalesini aldığını, ancak bazı alt ünitelerin yapımından vazgeçildiğini, sözleşme ve şartnamede olmayan başka işlerin yaptırıldığını, hakedişlerin idareye bildirildiğini, ancak ödeme yapılmadığını, davalının müvekkiline gerçek hakediş tutarını ödemediğini beyan ederek; 12/08/2014 itibariyle reeskont faizi işletilerek 197.572,77 TL + KDV alacağının hüküm altına alınmasını talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Davacının ilave işlerle ilgili olarak müvekkilinin onayını almadığını, bu nedenle onay ve olur alınmadan yapılan işlerle ilgili talepte bulunmasının sözleşmeye aykırı olduğunu, davacının kesin hesapta oraya çıkardığı ilave işler ve yeni pozların sorumluluğunun kendisine ait olduğunu, müvekkilinin davacıya sadece 35.179,78 TL borcu bulunduğunu beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına göre; "Davanın kısmen kabulü ile, 68.520,41 TL'ye 22/08/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf isteminde bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Yerel Mahkemece reddedilerek hatalı hüküm kurulduğunu, bilirkişi raporundaki hesaplamaların hatalı olduğunu, reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmelerine rağmen Yerel Mahkemece kısmen kabul edilen alacaklarına yasal faiz işletilmek suretiyle hüküm kurulduğunu, eksik inceleme neticesinde kurulan Yerel Mahkeme kararının kaldırılmasını, davanın tam kabulünü talep etmiştir.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle;

Yerel Mahkemece verilen kararın hukuka aykırı olduğunu, taraflarınca kabulünün mümkün olmadığını, davanın tümden reddine dair hüküm kurulmasını talep ettiklerini, yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde yüklenicinin teklif ettiği toplam bedelin esas alınacağını, davacı yüklenicinin ise bu şartların tamamını ihale dokümanında okuyup idareye hiçbir itiraz yapmadan kabul ettiklerini, bu şartlar dahiline teklifini bilerek ve isteyerek verdiğini, işi yapacağını taahhüt ettiğini, davacı şirketin müvekkili şirketin onayını ve olurunu almadan yaptığı işlerle ilgili olarak talepte bulunmasının taraflar arasında imzalanan sözleşmeye açıkça aykırılık teşkil ettiğini, Yerel Mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın tümden reddine kadar verilmesini talep etmiştir.

Davacı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; Müflis şirketin yaptığı işler sebebiyle ilave maddi külfet altına girdiğini ve davalının sebepsiz zenginleşmesine neden olduğunu, davalı şirketin istinaf başvuru dilekçesindeki gerekçelerin dosya kapsamına, dava dosyasından alınan bilirkişi raporlarına ve hukuka aykırı olduğunu, davalının istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili istinafa cevap dilekçesinde özetle; Davalı tarafın haksız ve mesnetsiz istinaf talebinin reddine; Yerel Mahkeme ilamının istinaf başvuruları doğrultusunda düzeltilerek karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan ilave iş alacağın tahsili talebi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 HMK, 6098 Sayılı TBK, 6102 sayılı TTK

3. Değerlendirme ve karar

Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan ilave iş bedeli alacağı talebine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne dair kesin olarak verilen karara karşı taraf vekillerince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

Davacı yüklenici, davalı ise iş sahibidir.

Davacı yüklenici vekili, davacının davalı idareden atık ara depolama tesisi yapım işi ihalesini aldığını, ancak bazı alt ünitelerin yapımından vazgeçildiğini, sözleşme ve şartnamede olmayan başka işlerin yaptırıldığını, hakedişlerin idareye bildirildiğini, ancak ödeme yapılmadığını, davalının gerçek hakediş tutarını ödemediğini belirterek; 12/08/2014 itibariyle reeskont faizi işletilerek (197.572,77 TL + KDV) 233.135,86 TL alacağının reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı iş sahibi vekili; davalı idare ile davacı arasında mutabakata varılarak artan-azalan hesaplarında iş eksilişi yapıldığını, mutabakata varılmadan hiçbir iş kaleminin yapılmasının söz konusu olmadığını, davanın reddini savunmuştur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 526 ve devamı maddelerine göre kural olarak sözleşme dışı yapıldığı iddia edilen imalâtların bedelinin vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca yapıldığı zamanlardaki mahalli serbest piyasa rayiçleri dikkate alınarak hesaplanması gerekir.

Ancak Yapım İşleri Genel Şartnamesi sözleşmeye ek olarak kararlaştırılmış ise bu şartnamede sözleşme dışı imalâtların bedellerinin nasıl hesaplanacağı açıklandığından hesaplamaların buna göre yapılması gerekir.

Anılan şartnamenin “sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi” başlıklı 21. maddesinin b bendinde ilave işlerin, anahtar teslimi götürü bedelle ihale edilen yapım işlerinde sözleşme sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım sözleşmelerinde ise %20'sine kadar oran dahilinde süre hariç olmak üzere sözleşme ve ihale dokümanlarındaki hükümler çerçevesinde yükleniciye yaptırılabileceği açıklanmış, 22. maddede ise sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti yöntemi belirlenmiştir.

Öte yandan; sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesinde yüklenicinin geçici hakedişlere itirazı olduğu takdirde, karşı görüşlerinin neler olduğunu ve dayandığı gerekçeleri, idareye vereceği ve bir örneğini de hakediş raporuna ekleyeceği dilekçesinde açıklaması ve hakediş raporunu "idareye verilen ... tarihli dilekçemde yazılı ihtirazî kayıtla..." cümlesini yazarak imzalaması gereklidir.

Eğer yüklenicinin, hakediş raporunun imzalanmasından sonra tahakkuk işlemi yapılıncaya kadar, yetkililer tarafından hakediş raporunda yapılabilecek düzeltmelere bir itirazı olursa hakedişin kendisine ödendiği tarihten başlamak üzere en çok on gün içinde bu itirazını dilekçe ile idareye bildirmek zorunda olduğu, bu şekilde itiraz edilmediği takdirde lıakedişi olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

Yine kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesine ilişkin 40. madde hükmünce, yüklenicinin itirazı olduğu takdirde itirazlarını 39. maddedeki usuller çerçevesinde dilekçe ile idareye bildirmesi gerekir.

Taraflar arasında düzenlendiği çekişmesiz olan 30.09.2013 tarihli Atık Ara Depolama Tesisi Yapım İşi Sözleşmesi'nin 8.2.1. maddesinde, sözleşmenin ekleri gösterilmiş, Yapım İşleri Genel Şartnamesi ekler arasında sayılmıştır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21, 22, 39 ve 40. maddelerindeki bu hükümleri sözleşmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan 6100 sayılı HMK'nın 193. maddesi gereğince delil sözleşmesi niteliğinde olup, tarafları bağlar. Hakim tarafından da re'sen dikkate alınması gerekir.

Bu açıklamalar ışığında somut olaya gelince; davacı dava dilekçesi ekinde sunulan proje kapsamı dışındaki imalatlar başlıklı belgede sıraladığı taleplere ilişkin ilave iş bedeli talebi bulunduğu, hükme esas alınan 07.09.2023 tarihli ek bilirkişi raporunda keşif ve değerlendirme fiyatları ile yapılan hesaplardan ihale tenzilatı düşülerek sonuca KDV eklenerek 119.880,16 TL iş artış bedeli ve iş artış oranının % 8,37 olarak belirlendiği, 08.10.2023 tarihli ek bilirkişi raporunda ise;

yapılan proje ve metraj kontrolü sonucunda ihale teklif fiyatları içerisinde bulunan Bio Filtre yapısının, İdari bina temel yalıtım işleri ve jeotermal keçe eksik işlerin ihale fiyatları içerisinde 43.525,21 TL tutarında olduğu, bu durumda iş artış miktarı (101,593.36 TL - 43.525,21 TL=) 58.068,15 TL, iş artış oranının (58.068,15 TL / 694.000,00 TL=) 0.08371685 olarak hesaplandığı, Mahkemece belirlenen 58.068,15 TL ilave iş bedeline KDV bedelini eklenerek sonuca varıldığı görülmüştür.

Mahkemece sözleşme dışı ilave iş iddiasının değerlendirilmesinde ilave iş kalemlerinin davalının ve kontrol teşkilatının talimatları ile sözleşme, projeler, mahal listeleri ve pursantaj (ödeme) tabloları dikkate alınarak ve yerinde yapılan inceleme ile yapılıp yapılmadığı belirlenmediği, sözleşme kapsamında yapılan iş ve imalâtlardan ara ve kesin hakedişlere giren iş ve imalâtlar yönünden yukarıda açıklanan şekilde itiraz bulunup bulunmadığı değerlendirilmediği ve bunun sonucunda bu kalemden alacak talep edilip edilemeyeceği belirlenmediği,

sözleşme dışı yapılan işlerden alacak kalemlerinin aynı şekilde hakedişlerde yer alıp almadığı ve usulüne uygun itiraz bulunup bulunmadığı değerlendirilmediği anlaşılmaktadır. Mahkemece, hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirtilen hususlar yer almadığından hüküm kurmaya elverişli değildir.

O halde mahkemece yapılacak iş; ilave iş kalemlerinin davalının ve kontrol teşkilatının talimatları ile sözleşme, projeler, mahal listeleri ve hak edişe esas pursantaj (ödeme) tabloları dikkate alınarak ve yerinde yapılan inceleme ile yapılıp yapılmadığı belirlenmeli, sözleşme kapsamında yapılan iş ve imalâtlardan ara ve kesin hakedişlere giren iş ve imalâtlar yönünden yukarıda açıklanan şekilde itiraz bulunup bulunmadığı değerlendirilmeli ve bunun sonucunda bu kalemden alacak talep edilip edilemeyeceği belirlenmeli, hak edişe esas pursantaj taplolarında ilave iş kalemlerinin girip girmediği,

sözleşme dışı yapılan işlerden alacak kalemlerinin aynı şekilde hakedişlerde yer alıp almadığı, bedellerinin ödenip ödenmediği ve usulüne uygun itiraz bulunup bulunmadığı belirlenmeli, sözleşme dışı olup da hakedişe girmeyen iş ve imalât bedelleri ile ilgili yukarıda yapılan açıklamalara göre sözleşme götürü bedelli olduğundan %10 fazlasının sözleşme fiyatları ile %10'dan fazlasının ise vekâletsiz iş görme hükümleri uyarınca yapıldığı zamanlardaki mahalli serbest piyasa rayiçleri dikkate alınarak hesaplanması için dosyaya rapor sunan bilirkişi heyetinden veya yeni bir bilirkişi kurulundan belirtilen hususları kapsayan gerekçeli ve denetime

elverişli rapor veya ek rapor alınarak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken bu hususlar üzerinde durulmadan eksik inceleme ile karar verilmesi doğru bulunmamıştır.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Taraf vekillerinin sair istinaf sebepleri incelenmeksizin tarafların istinaf talepleri yerinde görülmekle yukarıda belirtilen nedenlerle yerel mahkemenin kararı yerinde olmadığından HMK'nın 353/1-a.6 madesi gereğince kaldırılmasına ve Dairemiz kararına uygun şekilde yeniden karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

* · ... · Başkan · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Üye · ... · ¸e-imzalı · ... · Katip · ... · ¸e-imzalı