Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi E.2024/171 K.2024/154

Taraflar Arasında Görülen Davada Gebze 1.Sulh Mahkemesi Ve Gebze Asliye Ticaret Mahkemelerince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü.

I. Dava

Davacı Vekili Dava Dilekçesinde;

Vekil eden şirket aytaş ayhanlar madencilik enerji ve sanayi ticaret anonim şirketi mülkiyetinde bulunan, ... ili, ... ilçesi, ... ruhsat numaralı maden sahası sınırları içerisinde yer alan sahada maden işletme ruhsatı sahibi müvekkili ile davalı şirket arasında 10/01/2015 tarihli rödovans sözleşmesi imzalandığını, işbu sözleşmenin imzalanması tarihinden bu yana müvekkili şirketin kendi üzerine düşen tüm yükümlülükleri yerine getirmesine rağmen davalı tarafın sorumluluklarını ve yükümlülüklerini yerine getirmediğini, nitekim davalı tarafın başlıca yükümlülüğü olan rödovans bedelini müvekkili şirkete ödemediğini,

rödovans sözleşmesi gereğince müvekkil şirketin.

2018 yılı için kdv dahil 364.186,79 TL orman kullanım izin bedeli, 369.889,20 TL devlet hakkı, 110.996,76 TL orman payı, 462.361,50 TL maden arama katkı payının ödenmediğini, 2019 yılı için kdv dahil 626.585,85 tl orman kullanım izin bedeli 307.428,60 tl devlet hakkı, 92.228,58 tl orman payı, 384.285,75 TL maden arama katkı payının ödenmediğini, 2020 yılı için kdv dahil 561.318,63 TL orman kullanım izin bedelinin ödenmediğini, 2021 yılı için kdv dahil 612.454,75 TL orman kullanım izin bedeli ve 2022 yılı için kdv dahil 834.163,37 tl orman kullanım izin bedelinin ödenmemiş olduğunu;

müvekkil şirketin 2019 yılındaki hakedişi olan 1.250.000 ton, 2020 yılındaki hakedişi olan 1.250.000 ton, 2021 yılındaki hakedişi olan 1.250.000 ton taş rödövans bedelinin ödenmediğini, konuya ilişkin olarak gebze arabuluculuk bürosu'nun 2022/129 büro dosya numarası,

2022/19743 arabuluculuk numaralı dosyası ile arabuluculuk başvurusunda bulunulmuşsa da davalı şirket ile anlaşma sağlanamadığını bildirmiş tüm bu nedenlerle 10/01/2015 tarihli rödovans sözleşmesi kapsamında 834.163,37 tl ve 337.500 ton mıcır alacağına tekabül eden 23.895.000,00 TLlik borca yeter miktarda taşınır ve taşınmaz malları ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarının ihtiyaten haczine mahkeme aksi kanaatte ise 6100 sayılı hmk 391. maddesi gereğince davalı adına gayrimenkul, araç ve davalının nezdindeki menkuller üzerine ihtiyati tedbir kararı verilmesine,

10/01/2015 tarihli rödovans sözleşmesi kapsamında 834.163,37 tl ve 337.500 ton mıcır alacağına tekabül eden 23.895.000,00 tl'lik alacağın temerrüt tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZETİ

Gebze 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nin Kararı;

Görev kamu düzenine ilişkin olup mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınması zorunludur. bu kapsamda her iki tarafın tacir olduğu da nazara alınarak davacının davasının usulden reddine karar vermek gerekmiş, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-c Ve 115/1-2 Uyarınca Davacının Davasının Dava Şartı (görev) Yokluğundan Usulden Reddine, Aynı Kanunun 20/1 Maddesi Uyarınca Hükmün Kesinleştiği Tarihten İtibaren 2 Hafta İçinde Mahkememize Başvurularak Dosyanın Görevli Ve Yetkili Mahkemeye Gönderilmesinin talep edilmesi halinde; dosyanın Görevli Ve Yetkili Gebze Asliye Ticaret Mahkemesine Gönderilmesine, karar verilmiştir.

Gebze Asliye Ticaret Mahkemesinin kararı;

Görev hususu kamu düzenine ilişkin olup mahkemece resen gözetilir. HMK'nın 114/1-c maddesi gereğince mahkemenin görevli olması dava şartı olarak kabul edilmiştir.

Bu durumda dava şartı gerçekleşmemiş olduğundan, HMK' nun 115/2. maddesi gereğince dava şartı yokluğu sebebiyle davanın görev yönünden usulden reddine; kararın istinaf edilmeksizin kesinleşmesi halinde Gebze 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 18/07/2022 tarih ve 2022/856 Esas 2022/753 Karar sayılı görevsizlik kararı nedeniyle, mahkememiz ile Gebze 1. Sulh Hukuk Mahkemesi arasında olumsuz görev ihtilafı ortaya çıktığından yargı yerinin belirlenmesi için, Sakarya BAM İlgili Hukuk Dairesi Başkanlığına gönderilmesine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılarak,

davanın HMK'nın 114/1-c ve 115/2. maddeleri gereğince usulden reddine, kararın istinaf edilmeksizin kesinleşmesi halinde. Mahkememiz ile Gebze 1. Sulh Hukuk Mahkemesi arasında meydana gelen olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesi için dava dosyasının Sakarya BAM ilgili Hukuk Dairesi Başkanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.

Yargı yeri belirlenmesi amacıyla dosya Gebze Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından Dairemize gönderilmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, merci tayinine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı HMK, 6762 sayılı TTK

3. Değerlendirme

Her iki mahkemenin karşılıklı görevsizlik kararı vermiş olmaları ve bu kararların istinaf yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi nedeniyle mahkemeler arasında görev uyuşmazlığı çıktığı, HMK 21/1-c maddesinde yargı yerinin belirlenmesini gerektiren sebep olarak gösterilmiş bulunan "İki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse" sebebinin gerçekleştiği görülmektedir.

HMK 23/1 maddesinde yargı yerinin belirlenmesine ilişkin incelemenin dosya üzerinden yapılabileceği düzenlenmektedir. Bu nedenle dairemizce dosya üzerinden yapılan incelemede;

Dairemiz önüne gelen uyuşmazlık davacı talebi dikkate alındığında, taraflar arasındaki çekişmenin rödövans sözleşmesi kapsamında olup olmadığı, ve görevli mahkemenin belirlenmesi noktasında toplanmaktadır.

Uygulamada genel olarak, kabul gördüğü üzere madencilik sektöründe çoğu zaman arama veya işletme ruhsatı alan gerçek veya tüzel kişiler bu ruhsatlarına göre faaliyette bulunmayıp, ruhsat gereğince sahip oldukları hakların tamamını veya bir bölümünü geçiçi bir süre üçüncü kişilere devretmektedirler.

Ruhsat sahibi olan madenci bu ruhsattaki işletme hakkını devretmek karşılığında elde edilen cevher üzerinden veya dönemsel olarak kararlaştırılan maktu bir ücreti, üçüncü kişiden almaktadır. Ruhsat sahibi ile geçiçi olarak maden işletme hakkını elde eden bu üçüncü kişi arasında yapılan sözleşme maden işletme ruhsatı kiralama sözleşmesi olup, madencilik sektöründe ve uygulamada rödövans sözleşmesi olarak adlandırılmaktadır.

Rödövans sözleşmesi ruhsatı alınan maden sahasının bir kısmının veya tamamının üzerindeki işletme hakkının, hak sahibi tarafından gerçek veya tüzel kişilere geçiçi bir süre için tahsisine konu olan iki taraflı ürün kira sözleşmesi niteliğine sahiptir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 11/10/2006 tarih, 2006/11-617 E 2006/642 K) Yargıtay 3.HD 2017/6471 E- 2017/11091 K sayılı ) ilamları

Somut olay incelendiğinde, taraflar arasındaki ilişkinin TBK 357 uyarınca ürün kirası niteliği olmakla, kiraya veren davacı ile davalı arasındaki ilişkinin 6100 HMK madde 4/1-a uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi görevli olup uyuşmazlığın Gebze 1.Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından çözümlenmesi gerektiğinden, Gebze 1.Sulh Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekli ve yerinde görülmüştür.