Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi E.2023/2077 K.2025/506

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin, keşidecisi Eksan Mimarlık Müh. İnş. Taah. İth. San. ve Tic. Ltd. Şti.'den olan alacaklarına karşılık Türkiye İş Bankası'nın 31.01.2021 tarih 25.000,00-TL bedelli ve 2021646 seri numaralı çeki teslim aldığını, mezkur çekin rızası hilafına elinden çıktığından Kocaeli 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/633 E. sayılı dosyası ikame edildiğini ve çek bakımından ödemeden men yasağı alındığını, davalı yanın ise çeki bankaya ibraz ettiğinden davacının davalıya bir borcu olmadığını, davacı ile davalı arasında bir ticari ilişki olmadığını beyan ederek; davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, TTK'nın 792 maddesi uyarınca çekin davacıya geri verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu çekin ciro silsilesi ile ... tarafından ciro edilerek araç alım satışı için taraflarına verildiğini, banka tarafından çekin çalıntı olduğunun söylenmesi üzerine çeki ...'a verip araç satış bedelini peşin olarak taraflarına ödendiğini, davcının dava konusu çeki, kendisine ciro eden ...'a iade ederken kendi cirosunu iptal ettiğini ve alonjdan kopararak çekteki ciro silsilesinden çıktığını, bu nedenle davalı olarak husumet ehliyeti olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk derece mahkemesince; "... Davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine ..." şeklinde hüküm kurulmuştur. İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı şirketin kaybetmiş olduğu çekin bankaya davalı tarafından ibraz edildiğini, Kocaeli 2. Asliye Ticaret Mahkemesince de ilgili firmaya dava açılması hususunda davacıya süre verildiğini, davacı şirketin yahut vekilin, davalı yanın kendini alonjdan çıkarıp çıkarmadığını, ciro silsilesini değiştirip değiştirmediğini bilmesinin mümkün olmadığını ve davacı tarafından böyle bir hususu araştırması ve öğrenmesinin de beklenemeyeceğini, işbu sebeple; öncelikle davacının kusuru olmadığı gözetilerek taraf değişikliğine müsaade edilmesi ve çek görüntüsü geldikten sonra çeki elinde en son bulunduran kişiyi taraf olarak gösterilmesinin beklenmesi gerekirken davanın husumetten reddine karar verilmesinin haksız olduğunu,

bu doğrultuda yargılamada kusuru olmaksızın hareket eden davacı şirket aleyhine vekalet ücretine hükmedilmesinin haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek; istinaf taleplerinin kabulüne, yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının dava konusu çeki kendisine ciro eden ...'a iade ederken kendi cirosunu iptal ettiğini ve alonjdan kopararak çekteki ciro silsilesinden çıktığını, davacının davalı aleyhine açtığı davayı kıyasen HMK'nın 312/2 maddesine göre neticelendirmiş ve geri çekmiş olsa idi istinafının haklı olabileceğini, oysa davacının davasında ısrarcı olduğunu ve sonuna kadar davayı sürdürdüğünü, bu nedenle davacı aleyhine verilen hükmün onanması gerektiğini belirterek; haksız istinaf başvurusunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Kocaeli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 11/04/2023 tarih, 2022/72 Esas - 2023/219 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; menfi tespit istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur. İnceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Dosyanın incelenmesinde; davacı şirketin, keşidecisi Eksan Mimarlık Müh. İnş. Taah. İth. San. ve Tic. Ltd.

Şti'.den olan alacaklarına karşılık Türkiye İş Bankasının 31.01.2021 tarih 25.000,00-TL bedelli ve 2021646 seri numaralı çeki teslim aldığını, mezkur çekin rızası hilafına elinden çıktığından Kocaeli 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2021/633 E. sayılı dosyası ikame edildiğini ve çek bakımından ödemeden men yasağı alındığını, davalı yanın ise çeki bankaya ibraz ettiğinden davacının davalıya bir borcu olmadığını, davacı ile davalı arasında bir ticari ilişki olmadığını beyan ederek davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine, TTK'nın 792 maddesi uyarınca çekin davacıya geri verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiş,

davalı cevap dilekçesi ile; dava konusu çekin ciro silsilesi ile ... tarafından ciro edilerek araç alım satışı için taraflarına verildiğini, banka tarafından çekin çalıntı olduğunun söylenmesi üzerine çeki ...'a verip araç satış bedelini peşin olarak taraflarına ödendiğini, davcının dava konusu çeki, kendisine ciro eden ...'a iade ederken kendi cirosunu iptal ettiğini ve alonjdan kopararak çekteki ciro silsilesinden çıktığını, bu nedenle davalı olarak husumet ehliyeti olmadığını beyan ederek davanın reddini talep etmiş, mahkemece;

davacının iş bu davaya konu ettiği çekin alonju üzerinde davalının ismi olmasına rağmen davalının alonju çekten ayırmak sureti ile ciro silsilesinden çıktığı, çekin aslının görüldü yapılarak iade edilen suretinde davalı tarafından çekin muhatap bankaya ibraz edilmediği dolayısı ile davalının ciro silsilesinde yer almadığı ve açılan menfi tespit davasında pasif husumetinin bulunmadığı dava açılmasına davalı tarafından sebep olunmadığı da gözetilerek davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş, işbu karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İİK'nın 72. maddesi gereğince borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfî tespit davası açabilir.

Menfi tespit davasında kural olarak; hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır. Takip kambiyo senedine dayandığı zaman, ispat yükü yer değiştirir ve ispat yükü davacı/borçluda olur. Eldeki dava, zorunlu unsurları ihtiva eden kambiyo senedi vasfındaki çekten kaynaklanmaktadır.

Davacının bir diğer talebi de çek iadesi (istirdadı) davasıdır.

6102 sayılı TTK.'nun 818. maddesi yollamasıyla çekler hakkında da uygulanan aynı Kanun'un 763. maddesine göre; "Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır" denmektedir. Yine, 6102 sayılı TTK.’nun 792. maddesinde; "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' hükmü düzenlenmiştir.

Bu hükümlere göre, çekin yetkili hamili çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa zayi nedeniyle iptal davası açabilir. İptal davasında, çek mahkemeye ibraz edilirse mahkemece iade davası açması için süre verilir. Açılan iade davasında, ispat yükü davacıda olup, davacının öncelikle çekin yedinde iken rızası hilafına elinden çıktığını ardından da çeki elinde bulunduran hamilin kötüniyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir.

Somut olayda, dava konusu çekin keşidecisinin dava dışı Eksan Mimarlık Ltd. Şti, lehtarının ise davacı olduğu, davalı Özkardeşler Otomotiv Ltd.

Şti'nin alonju çekten ayırmak sureti ile ciro silsilesinden çıkması nedeniyle çek üzerinde herhangi bir sıfatı bulunmasa da davacının bunu bilemeyeceği, davacı taraf davalının davaya konu çeki haksız olarak yedinde bulundurduğunu dolayısıyla kötüniyetli olduğunu ispat külfeti altında bulunduğu, 6102 sayılı TTK'nun 687. maddesi uyarınca keşidecinin lehtar ile arasındaki şahsi defileri hamile karşı ileri sürebilmesi için hamilin kötüniyetli olduğu, çeki borç olmadığını bile bile iktisap ettiğini kanıtlaması koşuluna bağlı olduğu, davacı tarafından bu hususta bir delil dosyaya sunulmadığı gibi iddia dahi edilmediği,

davaya konu çekteki ciro silsilesine göre davacı ile davalı arasında ticari ilişkinin bulunmadığı açık olup ve davalının davaya konu çeki haksız olarak yedinde bulundurduğu yani kötü niyetli olduğu iddia dahi edilmemiştir.

İlk derece mahkemesince davanın açıklanan gerekçeler doğrultusunda davanın esastan reddine karar verilmesi gerekirken, pasif husumet yokluğu nedeni ile reddine karar verilmesi doğru olmadığından kararın kamu düzeni gereğince kaldırılarak davanın düzeltilmiş gerekçe ile reddine karar vermek gerekmiştir.

Mahkemece, gerekçeli karar başlığında; taraf vekillerinin adreslerinin yazılmamış olması, 6100 sayılı HMK'nın 297/1-b maddesine aykırı olmakla birlikte sonuca etkili olmadığından, kaldırma nedeni yapılmamış ve bu hususa eleştiri getirilmekle yetinilmiştir.

Açıklanan bu nedenlerle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine, kararın HMK'nın 355. maddesi gereğince kamu düzeni gereğince kaldırılmasına, dosyada toplanacak başkaca delil bulunmadığı anlaşıldığından ve yeniden yargılama yapılmasını gerektirir bir hususta bulunmadığından; dairemizce davanın esası hakkında HMK'nın 353/1-b.2 maddesi gereğince hüküm kurulmasına karar verilmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-Davacının istinaf başvurusununHMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE;

2-Kocaeli 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 11/04/2023 Tarih - 2022/72 Esas - 2023/219 Karar sayılı kararının HMK'nın 355. maddesi gereğince kamu düzeni gereğince KALDIRILMASINA,

YENİDEN YARGILAMA YAPILMASI GEREKMEDİĞİNDEN AŞAĞIDAKİ ŞEKİLDE HÜKÜM KURULMASINA,

a)Davanın REDDİNE,

b)Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 615,40-TL harçtan, peşin olarak alınan 426,94-TL harcın mahsubu ile bakiye 188,46-TL harcın davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,

c)Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına,

d)Davalı kendini vekille temsil ettirdiğinden ve karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre hesaplanan 9.200,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

e)Yatırılan avansın kullanılmayan kısmının 6100 sayılı Yasanın 333'üncü maddesi uyarınca davacıya iadesine, bu kararın tebliğ edilmesi halinde tebliğ giderinin iade edilecek avanstan karşılanmasına,

3-İstinaf incelemesi yönünden harç ve yargılama masrafları;

a)İstinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,

b)Alınması gereken 615,40-TL istinaf karar harcından, istinafa gelirken peşin alınan 426,93-TL'nin mahsubu ile kalan 188,47-TL istinaf karar harcının davacıdan alınarak hazineye irat kaydına, harç tahsili ve harç tahsil müzekkeresi yazılması işlemlerinin HMK'nın 302/5 maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi tarafından yerine getirilmesine,

c)İstinaf eden tarafından istinaf kanun yoluna başvuru için yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,

d)İstinaf eden tarafından yatırılan istinaf avansından kullanılmayan kısmının HMK'nın 333. maddesi uyarınca; karar kesinleştikten sonra ilk derece mahkemesince istinaf edene iadesine,

e)İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

f)6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca; kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,

g)Dosyanın mahkemesine gönderilmesine,

İlişkin; 6100 sayılı HMK'nın 362. maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.17/03/2025

... Başkan ... ¸e-imzalıdır ... Üye ... ¸e-imzalıdır ... Üye ... ¸e-imzalıdır ... Katip ... ¸e-imzalıdır

* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*