Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi E.2024/888 K.2024/863

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkil ... Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'nin ... IBAN numaralı hesabı üzerinden keşide edilen, keşidecisi müvekkil ... olan, ... ve ... seri numaralı çeklerin meşru hamili olup söz konusu çeklerin kaybolduğunu, müvekkil şirket tarafından Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'nin ...

IBAN numaralı hesabı üzerinden keşide edilen ''...'' seri numaralı çekin lehtar bilgileri, keşide tarihi ve vade tarihleri sonradan doldurulmak üzere çek imza altına alınmış olduğundan çekin meşru hamilinin keşideci şirket olan müvekkil ... olduğu hususunda bir kuşku bulunmadığını, kural olarak iptal davasını, çeki düzenleyen değil, hamilin açması gerektiğini, ancak, çeki düzenleyen tarafça imzalandıktan sonra kaybolma ihtimalinde, çeki düzenleyen de iptal davası açabilmektedir, çünkü bu durumda düzenleyenin hem çeke varlık kazandıran iradesi çekte yer almaktadır hem de bir anlamda çeki düzenleyen (keşideci) çekin hamili konumundadır.

Bu sebeple ''...'' seri numaralı müvekkil tarafından imza altına alınmış olan çekin, kötü niyetli 3. Kişiler tarafından sonradan doldurularak tedavüle konulması ihtimali kuvvetle muhtemel bulunduğundan, telafisi pek güç zararların doğmaması adına çekin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ettiklerini, müvekkil şirket tarafından zayi olduğu tespit edilen Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş.

İzmit Ticari Şubesi'nin ''...'' seri numaralı çek ise ''boş yaprak'' niteliğinde zayi olup, çek, detaylı olarak iş yerinde, evde, arabada ve olabilecek her yerde aranmasına rağmen bulunamadığını, bankalar müşterilerine boş çek yapraklarını teslim ederken, ödemek zorunda oldukları tutar kadar teminat aldıklarını, Bankalar, bu çek yaprakları için yarattıkları sistem kayıtlarını kapatmak ve çek başına ödemek zorunda oldukları tutarlar iade etmek için çeklerin ibraz edilip ödenmiş olmasını ya da boş olarak teslim edilmesini talep ettiklerini,

bu nedenle zayi olan boş çek yapraklarının bankaya teslimi fiilen mümkün olmayacağından boş çek yapraklarının iptalinin gerektiğini, Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'ne müzekkere yazılmasına ve zayi olan ... ve ... Seri Numaralı çeklere yönelik ödeme yasağı konulması yönünde tedbir kararı verilmesine, Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'nin ... ve ...

Seri Numaralı çeklerinin zayii nedeniyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ

İlk derece mahkemesince; "... Davanın HMK'nın 114/1-d ve 115. maddeleri uyarınca usulden REDDİNE, Davacı vekilinin çeklere ödeme yasağı konulması yönündeki tedbir talebinin reddine ..." şeklinde hüküm kurulmuştur. İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; "müvekkil şirket tarafından imza altına alınan çekler açısından dava şartlarının sağlandığı kabul edilmelidir zira, müvekkil ... Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'nin ... IBAN numaralı hesabı üzerinden keşide edilen, keşidecisi müvekkil ... olan, ... seri numaralı çekin meşru hamili olup söz konusu çekler olabilecek her yerde aranmasına rağmen bulunamamış ve zayi olmuştur.

Yerel mahkeme tarafından izah ettiğimiz tüm hususlar göz ardı edilerek, Yargıtay içtihatlarının da tamamen aksine olacak şekilde müvekkilin zayi olan çeklerin meşru hamili olmadığına kanaat ile müvekkilin taraf ehliyetinin bulunmaması gerekçesi ile davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Yerel mahkeme tarafından müvekkil şirketin taraf ehliyetinin bulunmadığı yönündeki tespitin hatalı olduğu hususunda Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 6387/8443 sayılı ve 28.10.1999 tarihli kararı yol gösterici olacaktır.

İlgili karar, çek yaprağının boş olması ve üzerinde sadece keşidecinin imzası bulunması halinde bu çek yaprağının iptal davasına konu edilebileceği ve ödemenin yasaklanmasının talep edilebileceği şeklindedir. ''Boş Yaprak'' niteliğinde zayi olan ''...' seri numaralı çek bakımından değerlendirme yapmak gerekir ise. Müvekkil şirket tarafından zayi olduğu tespit edilen Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş.

İzmit Ticari Şubesi'nin ''...'' seri numaralı çek ise ''boş yaprak'' niteliğinde zayi olup, çek, detaylı olarak iş yerinde, evde, arabada ve olabilecek her yerde aranmasına rağmen bulunamamaktadır. Belirtmek gerekir ki bankaların çek üzerindeki imzanın keşideciye ait olup olmadığını inceleme yetkisi yoktur. (Yargıtay 19.CD E.2019/35817 K.2020/415 ve T.27.01.2020).

Bu sebeple, boş çek yaprağının kötü niyetli üçüncü kişilerin eline geçmesi ve çekin doldurularak bankaya ibraz edilmesi halinde müvekkilin telafisi güç mağduriyetine yol açacağı oldukça açıktır. Müvekkilin elinden rıza dışı çıkan çeklerin üçüncü şahısların ellerine geçmesi halinde müvekkil mağdur olacaktır.

Bu nedenle kötü niyetli üçüncü kişilerin haksız şekilde yararlanarak sebepsiz zenginleşmesine mahal vermemek adına çeklerin zayi nedeniyle iptaline karar verilmesi gerekmekte iken yerel mahkeme tarafından aksi kanaat ile davanın usulden reddine karar verilmesi hukuka aykırı olmuştur.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarına ve doktrinde kabul edilen görüşe aykırı olarak davanın usulden reddine ilişkin yerel mahkeme kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurma gereksinimimiz hasıl olmuştur.

Dava konusu çeklerin kötü niyetli 3. Kişilerin eline geçmesi durumunda müvekkil telafisi oldukça güç kayıplar yaşama ihtimali kuvvetle muhtemel bulunduğundan yargılama sonuna kadar çekleri ödeme yasağı konulması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini ve nihayetinde davamızın kabulü ile Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş. İzmit Ticari Şubesi'nin ... ve ...

Seri Numaralı çeklerinin zayii nedeniyle İPTALİNE karar verilmesini talep ederiz" beyanı ile yerel mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

DELİLLER

Kocaeli 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 22/03/2024 tarih, 2024/154 Esas - 2024/163 Karar sayılı kararı ve tüm dosya kapsamı.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 818.maddesinin (1-s ) maddesi delaletiyle TTK'nın 757 ve devamı madde hükümlerine göre açılan çekin zayi nedeniyle iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince; Davanın HMK'nın 114/1-d ve 115. maddeleri uyarınca usulden REDDİNE, Davacı vekilinin çeklere ödeme yasağı konulması yönündeki tedbir talebinin reddine karar verilmiş karara karşı davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

İnceleme; 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

6102 sayılı TTK'nın 818-(1)-(s) maddesi yollaması ile çekler hakkında uygulanacak olan TTK'nın 757-(1) maddesinde; "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir." hükmü düzenlenmiştir. Zayi nedeniyle çek iptali davaları hasımsız olarak açılan davalardandır.

TTK'nın 757., 762. ve 764-(1) maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; kıymetli evrakın iptaline karar verilebilmesi için, yetkili hamilin kıymetli evrakın bilgilerini mahkemeye bildirmesi, uygun aralıklarla usulüne uygun ilanların yapılması, ilk ilan tarihinden itibaren (3) aylık süre içerisinde kıymetli evrakın mahkemeye ibraz edilmemesi ve kimin elinde olduğunun bilinmemesi yeterlidir.

TTK'nın 778. ve 818-(s) bendi yollaması ile aynı Kanun'un 757. ve devamı maddeleri birlikte değerlendirildiğinde kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali istemine ilişkin dava açma yetkisinin hamile ait olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

Yapılan incelemede, zayi istemine konu edilen çek hesabının sahibinin ve çeklerin keşidecisinin davacılar olduğunun davacıların beyanları ve ibraz edilen kayıtlar ile sabit olduğu, zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkının 6102 sayılı TTK.651/2. maddesi uyarınca, senede bağlı alacak hakkı olan yetkili hamilde olduğu, keşidecinin (hesap sahibinin) iptal kararı almakta hiç bir hukuki yararı bulunmadığı,

dava konusu çeklerin davacının çek hesabına ait oldukları, TTK nun 651. maddesinde genel hüküm ve özel hüküm niteliğindeki TTK. nun 818-(1)s) maddesi yollamasıyla aynı kanunun 757. maddesi uyarınca ancak hamilin zayi nedeniyle çek iptali davası açabileceği, esasen zayi olmuş çek hakkında keşidecinin,

ibraz süresi geçtikten sonra çekten cayabileceği veyahut hamile karşı menfi tespit davası veyahut da lehtara karşı menfi tespit ve/veya istirdat davası açması mümkün olduğu ve dolayısıyla bu halde davacının çek iptali davası açmasında hukuki yararı bulunmadığı dolayısıyla keşidecinin bu davayı açma hakkının bulunmadığı anlaşılmıştır. ( benzer nitelikte Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 19/04/2018 tarihli 2016/10022 - 2018/2952 sayılı ilamı ).

Ayrıca, boş olan çek yapraklarının da, esasen kıymetli evrak niteliğinde bulunmadığı; kaybolan boş çek yapraklarının, üçüncü kişilerce doldurularak kullanılması halinde bu durumun, onlara karşı açılacak bir menfi tespit davasında ileri sürülmesi gerektiği ,bu nedenlerle, ilk derece mahkemesince verilen kararda usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığı görülmekle istinaf başvuru talebinin esastan reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Tüm bu açıklamalara, dosya kapsamına, kararın dayandığı delillerle, yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında; mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmamasına, HMK'nın 355. maddesi uyarınca; kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmaması nazara alınarak, davacının istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜ M

Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca; davacının istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE,

2-İstinaf kanun yoluna başvurma harcının hazineye gelir kaydına,

3-Alınması gereken harç peşin alındığından, yeniden harç alınmasına yer olmadığına,

4-İstinaf eden tarafından istinaf kanun yoluna başvuru için yapılan masrafların kendi üzerinde bırakılmasına,

5-İstinaf eden tarafından yatırılan istinaf avansından kullanılmayan kısmının HMK'nın 333. maddesi uyarınca; karar kesinleştikten sonra ilk derece mahkemesince istinaf edene iadesine,

6-İstinaf incelemesi duruşmalı yapılmadığından vekalet ücreti takdirine yer olmadığına,

7-6100 sayılı HMK'nın 359/4 maddesi uyarınca; kararın ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,

8-Dosyanın mahkemesine gönderilmesine,

İlişkin; 6100 sayılı HMK'nın 362. maddesi gereğince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda KESİN olmak üzere oy birliği ile karar verildi.17/05/2024

... Başkan ... ¸e-imzalıdır

... Üye ... ¸e-imzalıdır

... Üye ... ¸e-imzalıdır ... Katip ... ¸e-imzalıdır

* Bu belge, 5070 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak elektronik imza ile imzalanmıştır.*