Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi E.2026/6 K.2026/57

Samsun Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/06/2025 tarih, ....esas .... karar sayılı kararına karşı, davalı vekili tarafından süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde,

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ....'nın 18/05/2004 tarih ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalan Birliği Kanununun yükümlenen görevlerden 45 ve 46. Maddeler gereği borsaya dahil maddelerin alım, satım, fiyat hareketlerini tespit ve ilan etmek zorunda olduğunu, buna göre 5174 sayılı Kanunun 46. Maddesine göre "Borsaya tabi maddelerin en az miktarları üzerinde yapılan alım satım muamelelerinin borsaya tescili zorunludur." müvekkili tarafından 02/05/2024 tarihinde davalı firmanın re'sen kaydı yapılmış olup,

03/05/2024 tarihli yazı ile davalı firmanın derhal borsaya müracaat ederek kayıt ücretini ödemesi, kayıt evraklarını tamamlaması ve 03/06/2024, 26/06/2024 tarihli yazılar ile tescil işlemlerini yaptırması gerektiği iadeli taahhütlü olarak bildirilmişse de netice alınamadığını belirterek, davalı firmanın 5174 Sayılı Kanun gereğince 02/05/2024 tarihi ile 11/07/2024 tarihi arasındaki alış ve satış faturaları ile ilgili tüm ticari defter, evrak ve kayıtlarının icra müdürlüğü kanalıyla tetkikine izin verilmesini talep etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili beyan dilekçesinde özetle. Müvekkili şirketin ticari faaliyet alanı itibariyle davacı kurumun tesciline tabi olmadığını, davacı kurumun ürün standardizasyonu yapmadığını, düzenlenen idari işlemin iptali amacıyla Samsun 1. İdare Mahkemesi'nin ....

Esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, her ne kadar borsalarda alım satım işlemlerinin nasıl yapılacağı anılan kanunun 48. Maddesinin birinci fıkrasına göre meclis tarafından yapılacak düzenlemelerle belirleneceği belirtilmiş ise de;

davacı kurum marifetince tescile tabi tutulan ürünün tescil işlemleri hakkında hiçbir karar ve düzenlemenin de mevcut olmadığını, davacı kurumun müvekkili şirket de dahil olmak üzere pek çok işletmeyi kanun ve yönetmelikte norm dışı - ististnai olarak kabul edilen borsa yeri dışında işlem yapmaya zorlandığını, müvekkili şirketin ticari alımlarını davacı kurum nezdinde değil Samsun Balık Hali nezdinde faaliyet gösteren tedarikçilerden sağladığını belirterek, müvekkili şirketin tescile tabi kılınan ürün üretmediği ve tescilini gerektirir bir ticari faaliyetinin bulunmadığı,

buna rağmen davacının tescile zorunlu kıldığı ürünlere ilişkin yönetmelik gereği sağlaması gereken alt yapıyı ve hizmeti sağlamadığı, bilgi ve beyannameleri düzenlemediği ve paylaşmadığı sabit olduğundan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılamada;"...Dava; davalı tarafın ticari defterlerinin 5174 sayılı kanunun 46. Maddesi uyarınca incelenmesine izin verilmesi istemine ilişkindir.

5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun 46/1. maddesine göre "Borsaya tabi maddelerin en az miktarları üzerinde yapılan alım satım muamelelerinin borsalara tescili zorunludur." ve yine Kanun'un 46/7. maddesine göre "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler."

Öte yandan Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım Veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmelik'in 15/1. maddesine göre; "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hakim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler"

Somut olayda.

Samsun Ticaret Borsası'nın 13/02/2024 tarihli yazısı ile belirtilen adreste ticaret borsasına dahil maddelerin alım satımının yapıldığının tespit edildiği, 5174 Sayılı Kanunun 32. Maddesi gereği borsaya tescil için müracaat etmesini, aksi halde borsa tarafından resen tescil yapılacağı yönünde ihtarda bulunduğu ve davalının müracaat etmemesi üzerine 02/05/2024 tarihinde Ticaret Borsası'na re'sen kaydının yapıldığı, kayıt durumunun davalıya bildirildiği ve 03/05/2024, 03/06/2024 ve 26/06/2024 tarihli yazılar ile tescil işlemlerinin tamamlanması ve kayıt ücretinin ödenmesi lazım geldiğinin davalıya ihtaren bildirildiği,

fakat davalının mezkur tüm bu bildirimlere kayıtsız kaldığı, 05/08/2024 tarihli ihtarı ile Samsun 1. İdare Mahkemesi'nde idari işlemin iptaline karşı dava açtığını bildirdiği görülmektedir.

Davalı yanın belirtmiş olduğu Samsun 1. İdare Mahkemesinin ....

Esas sayılı dosyasının akıbeti sorulmuş olup, mahkemenin 30/01/2025 tarihli kararı ile davalı şirketin Samsun ilinde kaim soğuk hava deposu ve bağlı tesislerinde balık alımı, depolaması, temizlenmesi ve paketlemesi gibi işlerle iştigal ettiği, Ticaret Bakanlığı'nın 31/01/2024 tarihli ve .... sayılı onayı ile Samsun Ticaret Borsası Kotasyon Listesinde 01/02/2024 tarihi itibari ile değişikliğe gidildiği ve kotasyon listesine "Balık(Deniz-Çiftlik)" ürününün ve buna karşılık gelen "En Az Miktarın" borsa tesciline tabi tutulmasına karar verildiği,

dolayısıyla davalı şirketin ticaret borsasına dahil maddelerin alım veya satımı işi ile iştigal ettiği hususunda şüphe bulunmadığı, ayrıca davacı tarafından yapılan bildirime rağmen tescilin yapılmaması nedeniyle Kanun'un 32. maddesi uyarınca borsaya tescilin re'sen yapıldığı, kaldı ki borsaya kayıt yapılması durumunda kayıt ücreti alınmasının da yine mevzuattan kaynaklanan bir zorunluluk olduğu, davalı şirketin ticaret borsasına re'sen kaydına ve 2. derece karşılığı 3.235,00 TL kayıt ücreti alınmasına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verildiği,

işbu kararın Samsun BİM 3. İdari Dava Dairesinin incelemesinden geçerek kesinleştiği anlaşılmıştır. Davalı vekilince karar celsesinde her ne kadar yönetmeliğin iptali hususunda başkaca bir dava açıldığı beyan edilerek dosyanın beklenilmesi talep edilmiş ise de, mahkemelerin yetkisi hukuka uygunluk denetimi ile sınırlı olup, hali hazırda yürürlükte bulunan bir mevzuat hükmüne dayanılarak idari işlem tesis edilmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.

Hukuka uygunluk karinesinden yararlanan mevzuat hükmünün iptali için açılan davanın beklenilmesi bu aşamada mümkün bulunmadığından" gerekçeleri ile;

Talebin kabulü ile, ....'nin 02/05/2024 ilâ 11/07/2024 tarihleri arasındaki döneme ait tüm ticari defter, evrak ve faturalarının Samsun Ticaret Borsası tarafından incelenmesine izin verilmesine, dair karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf dilekçesi ile özetle. Yerel mahkemece verilmiş olan kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, yargılama konusu idari işleme karşı İdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalar halen derdest olup, kesinleşmeyen idari işleme yönelik karar tesisinin hukuka uygun olmadığını, mahkemece verilen gerekçeli kararda her ne kadar düzenlenen idari işlemin iptali amacıyla Samsun 1. İdare Mahkemesi'nin .... esas sayılı dosyası ile dava açıldığı,

davanın akıbetinin sorularak davanın reddine karar verildiği ve işbu kararın Samsun BİM 3. İdari Dava Dairesinin incelemesinden geçerek kesinleştiği dayanak gösterilmiş olsa da, Samsun 1. İdare Mahkemesi .... esas ....karar sayılı kararına karşı taraflarınca yürütmeyi durdurma talepli istinaf başvurusunda bulunulmuş olup, dava dosyası Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi'ne gönderilmiştir.

Halihazırda dava halen derdest olduğunu, aynı şekilde taraflarınca 18. İdare Mahkemesi'nde açılan .... esas sayılı dosyasında davaya konu yönetmeliğin iptali konulu dava açıldığını, söz konusu dava halen derdest olup müvekkil, nezdinde uygulanan idari işlem kesinleşmediğini, yargılama konusu yapılan idari işleme karşı taraflarınca Samsun 1. İdare Mahkemesi'nde ve Ankara 18. İdare Mahkemesi'nde açılmış bulunan davalar halen derdest olup, kesinleşmeyen idari işleme yönelik karar tesisinin hukuka uygun olmayacağını belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

İncelemeye konu uyuşmazlık, davanın kabul kararının eksik incelemeye ve/veya hatalı değerlendirmeye dayalı olup olmadığı, hükmün fer'ilerinde usul ve yasaya aykırılık bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

DELİLLER

Yapılan yargılama, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Samsun Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 19/06/2025 tarih,....esas .... karar sayılı kararına karşı, davalı vekili tarafından süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine, dosya üzerinde yapılan inceleme neticesinde,

İddia ve savunmaya mahkemece toplanıp değerlendirilen deliller ile duruşma tutanaklarına yansıyan bilgi ve belgelere göre; İstinaf incelemesine konu ve esas teşkil eden eldeki dava; 5174 sayılı kanun 46. maddesi gereği defter incelemesi için izin talebi istemine ilişkindir.

6100 sayılı HMK’nun 355. maddesi uyarınca inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır, kamu düzenine aykırılık olup olmadığı ise re'sen gözetilir; Yine; HMK'nun 357. maddesine göre de "İlk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunma istinafta dinlenemez ve istinafta yeni delillere dayanılamaz."

Dava, 5174 sayılı kanunun 46. maddesi gereği davalı şirkete ait defter incelenmesi için izin talebine ilişkindir.

Davacı, dava dilekçesinde, davacı borsanın 02/05/2024 tarihli ve 72 sayılı işlem ile şirketlerinin borsaya re'sen kayıt edildiğini, bu işlemin iptali için Samsun 1. İdare Mahkemesinin .... esasında dava açıldığını, bu dosyanın bekletici mesele yapılmasını istemiş, mahkemece, İdare Mahkemesinin sonucu beklenmiş, ilgili İdare Mahkemesince .... esas .... karar sayılı ilamı ile dava ret olmuş ve kararın istinafı üzerine, dairemizce yapılan yazışmalardan İdare Mahkemesi kararanın Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 3. İdari Dava Dairesinde olduğu ve henüz bir karar verilmediği, anlaşılmaktadır.

Mahkemece, her ne kadar bekletici mesele yapılan, Samsun 1. İdare Mahkeme dosyasının kesinleştiği kararda belirtilmişse de, ilgili dosya istinaf aşamasında olup, kesinleşmediğinden Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 3. İdari Dava Dairesi istinaf sonucunun beklenilmesi, ilgili İdare Mahkemesi dosyası kesinleştikten sonra, davanın esası hakkında karar verilmesi gerekmektedir.

Açıklanan bu nedenlerle davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353-1-a-6. maddesi uyarınca kabulü ile yerel mahkeme kararının kaldırılması gerekmiş aşağıdaki gibi hüküm tesis edilmiştir.