ÖNEMLİ GÜNCELLEME: 5651 sayılı Kanun m.9 yürürlükte değildir
BTK erişim engeli anlatımında m.9 bireysel başvuru yolu da sayılmıştı; bu yol ortadan kalkmıştır.
Anayasa Mahkemesi, 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini iptal etmiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel kanun metninde madde, “(İptal: Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.: 2020/76; K.: 2023/172 sayılı Kararı ile)” şerhiyle yer almakta; madde metni bulunmamaktadır. İptalin gerekçesi, maddenin kapsam ve sınırlarının belirsiz olması ve yargı mercilerine geniş bir takdir alanı bırakarak ifade ve basın özgürlüğünü ölçüsüzce sınırlamasıdır.
Sonuç: “Kişilik hakkı ihlali” gerekçesiyle 5651 m.9 uyarınca sulh ceza hâkimliğinden içerik kaldırma/erişim engelleme istenmesi artık mümkün değildir. Kanunun güncel metninde “kişilik hakkı” ifadesi hiçbir maddede geçmemektedir; iptal edilen hükmün yerine yeni bir düzenleme de getirilmemiştir.
Yürürlükteki iki yol şudur:
- Özel hayatın gizliliği ihlali varsa — 5651 m.9/A (yürürlükte). Bu madde iptal edilmemiştir ve hızlı yoldur. Ancak yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde işler; her kişilik hakkı ihlalini kapsamaz.
- Diğer tüm kişilik hakkı ihlallerinde — genel hükümler. Türk Medeni Kanunu m.24 ve m.25 uyarınca hukuk mahkemesinde saldırıya son verilmesi davası (ve HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir) açılır. TMK m.25/son uyarınca davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; maddi-manevi tazminat da bu dava içinde istenebilir.
Kaynak: 5651 sayılı Kanun güncel metni (mevzuat.gov.tr) · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24-25
Aşağıdaki bölüm, 5651 m.9'un iptalinden önceki uygulamayı yansıtan ARŞİV metnidir. Tarihsel karşılaştırma için bırakılmıştır; m.9'a ilişkin kısımları uygulamayın. Yürürlükteki usul için yukarıdaki bölüme bakınız.
5651 m.9/A: Özel Hayatın Gizliliği Nedeniyle Erişimin Engellenmesi (Yürürlükteki Yol)
İptal edilmeyen ve bugün uygulanan hızlı yol budur. Kanun metnindeki süreler çok kısadır ve bir tanesinin kaçırılması tedbirin kendiliğinden kalkması sonucunu doğurur:
| Adım | Kanuni süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Başkanlığa (BTK) doğrudan başvuru | Süre koşulu yok | m.9/A f.1 |
| Erişim sağlayıcıların tedbiri uygulaması | Derhâl, en geç 4 saat | m.9/A f.3 |
| Talebi sulh ceza hâkimine sunma (mağdurun yükümlülüğü) | Talep saatinden itibaren 24 saat | m.9/A f.5 |
| Hâkimin kararını açıklaması | En geç 48 saat | m.9/A f.5 |
| Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde Başkan emriyle engelleme → hâkim onayına sunma | 24 saat (hâkim 48 saat içinde açıklar) | m.9/A f.8-9 |
En sık yapılan hata: BTK'ya başvurup tedbirin uygulanmasıyla işin bittiğinin sanılmasıdır. Kanun, talepte bulunan kişiye 24 saat içinde sulh ceza hâkimine gitme yükümlülüğü yükler; bu yapılmazsa veya hâkim 48 saat içinde karar vermezse erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar (m.9/A f.5). İçerik yeniden erişilebilir hâle gelir.
Başvuruda yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgiler yer almalıdır; bu bilgilerde eksiklik varsa talep işleme konulmaz (m.9/A f.2). Engelleme, ihlal eden yayın/kısım/bölüm/resim/video bakımından URL şeklinde uygulanır (m.9/A f.4) — sitenin tümü değil. İçerik yayından çıkarılırsa hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m.9/A f.7).
5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, internet içeriklerinin engellenmesi ve kaldırılması prosedürlerini düzenler.
Erişimin Engellenmesi Türleri
1. URL Bazlı Engelleme (m.8/A)
Belirli bir içerik adresinin (örn. bir haber linki, sosyal medya gönderisi) erişime engellenmesi. Tüm site engellenmez, yalnızca tartışmalı içerik kapsama alınır.
2. Tüm Sitenin Engellenmesi (m.8)
Yasadışı bahis, çocuk istismarı, terörü destekleme gibi katalog suçların yer aldığı sitelerin tümü engellenir.
3. İçeriğin Çıkarılması ve/veya Erişiminin Engellenmesi (m.9)
Kişilik hakkı veya özel hayatın gizliliği ihlâli iddiasıyla bireylerin başvurusu üzerine sulh ceza hakimliği kararı verilir.
Engelleme Kararını Verebilen Merciler
- BTK Başkanı: Acil hâllerde (m.8 katalog suçları için)
- Sulh Ceza Hakimliği: Bireysel başvurularda (m.9, m.9/A)
- Hâkim/savcı: Soruşturma kapsamında
Bireysel Erişim Engelleme Talebi (m.9)
Kişilik hakkına saldırı niteliğindeki içerikler için doğrudan sulh ceza hakimliğine başvurabilirsiniz. Karar 24 saat içinde verilir.
Talepte Bulunması Gerekenler
- İçeriğin URL'si
- İçeriğin ekran görüntüsü
- Kişilik hakkı ihlâlini açıklayan dilekçe
- Kimlik belgeleri
Özel Hayatın Gizliliği (m.9/A)
Özel hayatın gizliliğine ilişkin içerikler için BTK doğrudan 4 saat içinde içeriği çıkartabilir. Sonra 24 saat içinde sulh ceza hakimliği onayı alınır.
Sulh Ceza Hakimliği Kararına İtiraz
CMK m.268 uyarınca, kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde aynı sulh ceza hakimliğine veya farklı bir hakimliğe itirazda bulunabilirsiniz. İtiraz, kararı veren hakimliğin numara olarak bir sonraki/önceki hakimliği tarafından incelenir.
Anayasa Mahkemesi İçtihadı
Anayasa Mahkemesi, Wikipedia kararı başta olmak üzere pek çok bireysel başvuruda, erişim engelleme tedbirinin ifade ve haber alma özgürlüğünün özüne dokunmaması, orantılılık ilkesine uygun olması ve tüm site yerine URL bazlı engellemenin tercih edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Erişim Engellemenin Etkisi
- İçerik Türkiye'den erişilemez hâle gelir
- VPN ile bypass edilebilir ancak bu da yasal sorumluluk doğurabilir
- Engellenen içerik internetten tamamen silinmez
Çıkarma (Kaldırma) Talebi
Sosyal medya ve haber sitelerinden içeriğin tamamen kaldırılması için doğrudan içerik sağlayıcısına başvuru, kabul edilmezse sulh ceza hakimliğine müracaat gerekir.
Görevli Hakimlik
- Sulh Ceza Hakimliği (Ankara, İstanbul, İzmir gibi büyük şehirlerde özel hakimlikler vardır)
- Talep doğrudan yapılabilir, avukat ile temsil zorunlu değildir ancak önerilir
Erişim engelleme süreçleri teknik bilgi ve hızlı aksiyon gerektirir; internet hukuku alanında deneyimli avukat desteği almanız önerilir.