DAO (Merkeziyetsiz Özerk Organizasyon), blokzincir üzerinde token sahiplerinin oy ile yönettiği yapıdır. Türk hukukunda doğrudan düzenlenmemiş olsa da var olan kurumlarla yorumlanır.
Hukuki Niteleme
- Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticaret şirketi sayılmaz (kuruluşu yok).
- Dernek/vakıf sayılmaz (tüzel kişilik bildirimi yok).
- En yakın yorum: "adi ortaklık" (TBK m.620).
- Adi ortaklıkta üyeler müteselsil sorumlu.
Adi Ortaklık Sonuçları
- Üyeler tüm borçlardan birinci derece sorumlu.
- Anonimliğin hukuken korunması zayıf — kimlik tespit edildiğinde sorumluluk geçer.
- Kazanç vergisi her üyenin gelirinde.
- Borç doğuran işlemde tüm üyeler dava edilebilir.
Yurt Dışı DAO Modelleri
- Wyoming DAO LLC (ABD): 2021'den beri tüzel kişilik tanır.
- Maltese DAO yasası: Belirli yapılar için yasal çerçeve.
- İsviçre vakıf modeli: Pek çok DAO İsviçre vakıf altında yapılanır.
- Türk hukukunda eşdeğer yapı yok; uluslararası kurulan DAO'lar Türkiye'de borç doğurursa Türk hukuku uygulanır.
"Anonim Üyelik" Sorunu
- DAO üyeleri kural olarak cüzdan adresleriyle bilinir.
- KYC yapan DAO'larda üye kimliği tespit edilebilir.
- Yargılama sürecinde borsa/cüzdan sağlayıcısı KYC verisi paylaşır.
- Tam anonimliğin hukuken korunma garantisi yok.
Tipik DAO Uyuşmazlıkları
- Hazine yönetimi (treasury) — yetkili kişi yok.
- Hack / kaybolan fon — kim sorumlu?
- Çıkış hakkı (token satışı veya çıkış oyu).
- Üyelik yapısı çakışmaları (governance attack).
- Tüketici/proje katılımcısı şikâyetleri.
Vergisel Boyut
- Kazançlar gelir vergisi konusu.
- Kripto kazançları için özel düzenlemeler beklenmektedir.
- DAO'nun "ortak fon" niteliği vergi açısından tartışmalı.
Yargıtay — Beklenen Yaklaşım
Yargıtay daireleri, DAO'ları öncelikle adi ortaklık çerçevesinde değerlendirecek; üyelerin müteselsil sorumluluğunu uygulayacak; kimlikleri tespit edilebilen kişilerin borçlardan sorumlu tutulmasına imkân tanıyacaktır. KYC verisi paylaşımında yargı işbirliği esastır.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Pratik Tavsiyeler — DAO Üyeleri
- Türk vatandaşı/mukim DAO üyesi iseniz adi ortaklık riskini değerlendirin.
- Tüzel kişiliği olan yurt dışı yapıya katılım tercih edin (Wyoming LLC, İsviçre vakfı).
- KYC yapan DAO'larda kimlik koruma planı.
- Cüzdan-kimlik bağlantısı oluşturmamaya dikkat.
- Vergi danışmanı ile kazanç beyanı planı.
Pratik Tavsiyeler — Mağdurlar
- Cüzdan adresi tespiti.
- Borsa/cüzdan sağlayıcısından KYC bilgi talebi.
- Türk üyeleri (cüzdandan tespit edilenler) hakkında dava.
- Yurt dışı DAO yapısı varsa milletlerarası özel hukuk değerlendirmesi.
DAO uyuşmazlıkları sınır ötesi karmaşıklıktadır. Web3 ve uluslararası hukuk avukatı önerilir.