FSEK m.32-39, telif hakkının istisnalarını sıralar. Eğitim amaçlı kullanım önemli bir istisnadır.
Eğitim İstisnası (FSEK m.34)
- Okullarda eğitim amaçlı çoğaltma
- Belirli süre, belirli sayıda
- Ticari amaç olmayacak
- Eser sahibinin meşru menfaatlerine zarar vermeyecek
Pratik Uygulamalar
- Sınıf içi makale dağıtımı (tek seferlik)
- Tahta üzerinde gösterilen görsel
- Slayt sunumlar
- Sınav soruları
Olmaması Gerekenler
- Tüm kitabı fotokopi
- Web sitesinde sürekli yayın
- Ticari satış (kurs CD'si vb.)
- Ders kitabı yerine alternatif kullanım
Üniversite ve Akademik Çalışma
- Akademik atıf kuralları (APA, MLA)
- Quotation hakkı (FSEK m.35)
- Sınırlı uzunlukta alıntı
- Kaynak belirtmek şart
Bilimsel Yayın
- Tez, makale yayını için kaynak göstermek şart
- Plagiarism (intihal) ciddi suç (FSEK + akademik etik)
- Akademik unvan iptaline yol açabilir
Online Eğitim
- Pandemi sonrası tartışılmaktadır
- Geniş yayın değil, sınıf içi gibi sınırlı
- Kayıt edilen ders sürekli yayınlanmamalı
Yargıtay 11. HD
11. HD, eğitim istisnasının "sınırlı yorumlanması" gerektiğini, ticari niyet olmasa bile eserin makul kullanım sınırını aşmamasını istemektedir.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
Telif hukuku avukatı önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Derste bir eseri izinsiz kullanabilir miyim?
Belirli şartlarla evet. FSEK m.33 uyarınca “yayımlanmış bir eserin; tüm eğitim ve öğretim kurumlarında, yüzyüze eğitim ve öğretim maksadıyla doğrudan veya dolaylı kâr amacı gütmeksizin temsili, eser sahibinin ve eserin adının mutat şekilde açıklanması şartıyla serbesttir.” Görüldüğü üzere istisna dört koşula bağlıdır: eserin yayımlanmış olması, eğitim-öğretim kurumunda ve yüz yüze eğitim amacıyla kullanılması, kâr amacı bulunmaması ve eser sahibi ile eser adının açıklanması.
Uzaktan eğitim/online ders bu istisnaya girer mi?
Madde metni istisnayı açıkça “yüzyüze eğitim ve öğretim maksadıyla” ifadesiyle sınırlamıştır. Bu ibare karşısında, uzaktan yayın yoluyla yapılan kullanımın aynı istisnadan yararlanacağı tartışmalıdır; bu nedenle online derslerde eser kullanımı öncesinde hak sahibinden izin alınması ya da kullanımın kanunen serbest bırakılan başka bir hâle (örneğin usulüne uygun iktibas) dayandırılması güvenli yoldur.
Ticari kurs veya özel kurs da yararlanabilir mi?
Madde, kullanımın doğrudan veya dolaylı kâr amacı gütmeksizin olmasını şart koşar. Ücretli kurslarda kullanım kâr amacına hizmet ettiği ölçüde bu istisnanın dışında kalabilir. Değerlendirme somut olayda kullanımın niteliğine göre yapılır.
Eğitim amaçlı derleme (seçme ve toplama eser) hazırlanabilir mi?
FSEK m.34 bunu ayrıca düzenler: yayımlanmış musiki, ilim ve edebiyat eserlerinden ve alenileşmiş güzel sanat eserlerinden, maksadın haklı göstereceği bir nispet dâhilinde iktibaslar yapılmak suretiyle, hâl ve vaziyetinden eğitim ve öğretim gayesine tahsis edildiği anlaşılan seçme ve toplama eserler vücuda getirilmesi serbesttir. Ancak bu serbestlik hak sahibinin meşru menfaatlerine zarar verecek şekilde kullanılamaz.
Kaynak göstermezsem ne olur?
Kaynak gösterme, istisnadan yararlanmanın koşuludur; yerine getirilmezse kullanım hukuka aykırı hâle gelir. Ayrıca FSEK m.71/3 uyarınca bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıyla cezalandırılır. Bu nedenle eser sahibi ve eser adı mutat şekilde belirtilmelidir.