Acele kamulaştırma, idarenin taşınmaza bedel tespit edilmeden önce el koyabilmesine imkân veren istisnai bir yoldur. 10178 sayılı Karar, Silifke-Mut Devlet Yolu Projesi kapsamında bazı taşınmazlar ile üzerlerindeki müştemilatın Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu rehber, el koyma gerçekleştikten sonra açılacak bedel tespiti ve tescil davasında malikin ne yapması gerektiğine odaklanır.
El koyma ile mülkiyetin devri aynı şey değildir
Acele el koyma kararı, idareye taşınmazı kullanma imkânı verir; mülkiyet ise ancak bedelin tespiti ve tescil kararıyla idareye geçer. Malik bu ara dönemde seyirci kalmamalıdır. Çünkü bedelin belirlenmesinde esas alınacak veriler, çoğu kez el koyma tarihindeki fiilî duruma göre şekillenir.
El koymadan önce mutlaka yapılması gerekenler
- Taşınmazın ve müştemilatın her yönden tarihli fotoğraf ve videoyla tespiti.
- Ağaç, bağ, sera, kuyu, duvar ve benzeri unsurların sayısı ve niteliğiyle listelenmesi.
- Tarımsal üretim varsa son yıllara ait üretim ve satış belgelerinin toplanması.
- Gerekirse mahkemeden delil tespiti istenmesi.
Yol yapımı başladıktan sonra arazinin eski hâlini ispat etmek pratikte çok güçtür; bilirkişi incelemesi yapıldığında zemin çoktan değişmiş olur. Bu dosyalarda kaybedilen bedelin büyük bölümü, ispat edilemeyen unsurlardan kaynaklanır.
Duruşma ve keşif süreci
- Dava açıldığında malike yapılan tebligat ve duruşma günü mutlaka takip edilmelidir.
- Keşif ve bilirkişi incelemesine katılım sağlanmalı, taşınmazın özellikleri yerinde gösterilmelidir.
- Bilirkişi raporuna karşı süresi içinde ayrıntılı ve teknik itiraz sunulmalıdır.
- Rapordaki birim değer, verim kabulü ve nitelik tespiti ayrı ayrı tartışılmalıdır.
Tebligat gecikmesi riski
Kamulaştırma dosyalarında tebligat, tapu kaydındaki adrese yapılır. Adresi güncel olmayan, taşınmazı miras yoluyla edinip intikal işlemini tamamlamamış ya da yurt dışında bulunan malikler, dosyadan çok geç haberdar olabilir. Bu durumda keşif yapılmış, rapor alınmış ve süreç ilerlemiş olur. Miras kalan taşınmazlarda intikalin yapılması ve tapu kaydındaki adres bilgisinin güncellenmesi, en etkili koruyucu tedbirdir.
Bedelin ödenmesi ve sonrası
Tespit edilen bedel bankaya yatırılır ve malikin başvurusuyla ödenir. Bedelin çekilmesi, kural olarak bedele itiraz hakkının kullanılmasına engel değildir; ancak bu konuda çekince ve başvuru usulüne dikkat edilmelidir. Hisseli taşınmazlarda her paydaşın kendi payı için ayrıca başvuru yapması gerekir.
Bu yazı genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır; kamulaştırma dosyalarında teknik itirazlar sonucu belirlediğinden, keşif öncesinde hukuki ve teknik destek alınması önem taşır.