10180 sayılı Karar, kamulaştırma bilgileri ve güzergâhları belirlenen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji hattı kamulaştırmalarının ayırt edici yönü, çoğu zaman mülkiyetin tümünün değil, irtifak hakkının kamulaştırılmasıdır. Bu fark, malikin ileri süreceği iddiaların tamamını değiştirir.
İrtifak kamulaştırması ne demektir
İrtifak kamulaştırmasında tapu malikte kalır; ancak hat güzergâhı boyunca kullanım sınırlanır. Direk yeri fiilen kullanılamaz hâle gelirken, iletken altında kalan koridorda yapılaşma ve bazı tarımsal faaliyetler kısıtlanır. Ödenecek bedel de bu kısıtlamanın taşınmazda yarattığı değer azalışına göre belirlenir.
Değer kaybı hangi unsurlardan doğar
- Direk yerlerinin kapladığı alanın fiilen kullanılamaması.
- Hat koridorunda yapılaşma hakkının sınırlanması.
- Sulama, ilaçlama ve makineli tarım faaliyetlerinin güçleşmesi.
- Taşınmazın bölünmesi nedeniyle kalan kısımların işlevini yitirmesi.
- Meyve ağacı ya da çok yıllık bitkilerin kesilmesi zorunluluğu.
Delil eksikliği: bu dosyaların en büyük riski
Bedel, ağırlıklı olarak bilirkişi raporuna dayanır ve rapor da yerinde görülen duruma göre yazılır. Direkler dikildikten, koridor açıldıktan ve ağaçlar kesildikten sonra önceki durumun ispatı neredeyse imkânsız hâle gelir. Bu nedenle çalışma başlamadan önce:
- Parselin tamamı hava ve zemin görüntüleriyle tarihli olarak kayıt altına alınmalıdır.
- Ağaçların türü, yaşı ve sayısı listelenmeli, mümkünse ziraat odası kaydıyla desteklenmelidir.
- Son yıllara ait üretim, satış ve destekleme kayıtları toplanmalıdır.
- Sulama tesisi, sera veya benzeri yatırımların faturaları saklanmalıdır.
Kalan kısımdaki etki
Hat, parseli ortadan bölerek geçtiğinde yalnızca koridorda değil, kalan alanda da fiilî bir değer azalışı doğabilir. Bu iddia raporda kendiliğinden değerlendirilmeyebilir; malik tarafından açıkça ileri sürülmesi ve teknik olarak gerekçelendirilmesi gerekir. Aksi hâlde bedel yalnızca koridor alanı üzerinden hesaplanır.
Bakım ve onarım için giriş
İrtifak kurulduktan sonra hattın bakımı amacıyla taşınmaza girilmesi gündeme gelir. Bu girişlerde ekinlere ya da tesise zarar verilmesi hâlinde doğan zarar, kamulaştırma bedelinden ayrı bir taleptir. Zararın oluştuğu gün tespit yaptırılması, sonradan ileri sürülecek iddianın tek sağlam dayanağıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir; her parselin konumu ve kullanım biçimi bedeli belirgin şekilde etkilediğinden, keşif öncesinde teknik ve hukuki hazırlık yapılması yerinde olacaktır.