Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü'nün taşıt, nakil, yol ve iş makineleri kirasına ilişkin yönetmeliği, bir kamu iktisadi teşebbüsünün araç ve makine ihtiyacını nasıl karşılayacağını ve bu ihtiyaç için kurulacak sözleşmelerin çerçevesini belirler. Bu tip iç düzenlemeler, karşı taraf konumundaki kiralayan şirketler bakımından da sözleşmenin sınırlarını çizdiği için doğrudan sonuç doğurur.
Önce Yön Belirlenir: Kiralamak mı, Kiraya Vermek mi?
Kamu idarelerinde iki işlem birbirine karıştırılmamalıdır. İdarenin ihtiyacı için dışarıdan araç ve iş makinesi temin etmesi hizmet alımı niteliğindedir ve kural olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile sözleşme aşamasında 4735 sayılı Kanun çerçevesinde ele alınır. İdareye ait taşıtların üçüncü kişilere kiraya verilmesi ise farklı bir rejime tabidir ve kamu mallarının kiraya verilmesine ilişkin ihale mevzuatı gündeme gelir. Kamu iktisadi teşebbüsleri bakımından, kendi kuruluş mevzuatındaki istisna ve özel esaslar da ayrıca değerlendirilmelidir. İşin yönünün baştan doğru tespit edilmemesi, sonradan işlemin geçerliliğini tartışmalı hâle getirir.
Sözleşmede Netleştirilmesi Gereken Başlıklar
- Aracın ve iş makinesinin teknik özellikleri, yaşı ve teslim durumu
- Operatörlü mü operatörsüz mü kiralandığı; operatörün kimin işçisi sayılacağı
- Yakıt, bakım, onarım ve lastik giderlerinin kime ait olduğu
- Sigorta türleri, teminat limitleri ve poliçenin kim tarafından yaptırılacağı
- Arıza hâlinde ikame araç yükümlülüğü ve süresi
- Gecikme cezası, fesih hâlleri ve teminatın iadesi koşulları
Zarar Doğduğunda Sorumluluk Kimde?
İş makineleri yüksek riskli araçlardır. Üçüncü kişiye verilen zararda, aracın işleteni sayılan tarafın kim olduğu belirleyicidir; operatörlü kiralamalarda operatörün talimatı kimden aldığı sorusu öne çıkar. Bu nedenle sözleşmede talimat verme yetkisinin ve çalışma sahasındaki gözetim sorumluluğunun açıkça yazılması gerekir. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri bakımından da tarafların konumunun belirsiz bırakılması, kaza sonrası ağır sonuçlar doğurabilir.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Yol
Hakediş kesintisi, ceza uygulaması ya da fesih gibi işlemlerde önce sözleşmede öngörülen itiraz mekanizması işletilmelidir. Yazışmaların evrak kaydıyla yapılması, teslim ve iade tutanaklarının imzalı olarak saklanması, çalışma saatlerini gösteren kayıtların tutulması ileride yapılacak her değerlendirmenin dayanağıdır. Talep konusunun sözleşmeden mi yoksa haksız fiilden mi doğduğu, başvurulacak mercii de etkiler.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kamu kurumuyla kurulan kiralama ilişkilerinde uygulanacak mevzuat kurumun statüsüne göre değişebildiğinden, sözleşme imzalanmadan önce metnin hukuki incelemeden geçirilmesi tavsiye edilir.