Ankara ili Çubuk ilçesi Sığırlıhacı Mahallesi'nde bir biyogaz elektrik üretim tesisi için yapılan acele kamulaştırma, malikler bakımından farklı bir soruyu gündeme getirir: Kamulaştırmadan yararlanacak taraf bir özel hukuk tüzel kişisi olduğunda kamu yararı nasıl denetlenir? Bu rehber, enerji yatırımlarına özgü bu boyuta odaklanır.
Enerji Yatırımlarında Kamulaştırmanın İşleyişi
Elektrik üretim tesisleri için kamulaştırma, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, düzenleyici kurumun talebi üzerine yürütülür. Kamulaştırılan taşınmazın mülkiyeti kural olarak idarede kalırken, kullanım hakkı lisans sahibi şirkete tahsis edilir. Acelelik unsuru bulunduğunda ise süreç, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi üzerinden ilerler ve asliye hukuk mahkemesinden acele el koyma kararı istenir. Bu yapı, kamulaştırmanın nihai yararlanıcısının özel bir şirket olması sonucunu doğurduğu için kamu yararı denetimini daha da önemli hale getirir.
Denetlenebilecek Başlıklar
- Yatırımın lisansa ve onaylı projeye uygunluğu
- Kamulaştırılan alanın tesis için gerçekten zorunlu olup olmadığı
- Daha az müdahale gerektiren güzergâh veya alan seçeneğinin değerlendirilip değerlendirilmediği
- Aceleliği haklı kılan somut gerekçenin ortaya konulup konulmadığı
- Mülkiyet yerine irtifak hakkı kurulmasının yeterli olup olmayacağı
Mülkiyet mi, İrtifak mı
Enerji tesislerinde çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetine ihtiyaç bulunmaz; enerji nakil hattı, boru güzergâhı veya benzeri kullanımlar için irtifak hakkı yeterli olabilir. Mülkiyetin tamamının kamulaştırıldığı hallerde, ihtiyaç ölçüsünün aşıldığı iddiası dosyada somut olarak ileri sürülebilir. Bu değerlendirme, taşınmazın kalan kısmının kullanılabilirliğiyle birlikte ele alınmalıdır.
Malikin Atması Gereken Adımlar
- Karara konu ada ve parsel bilgisini tapu kaydınızla karşılaştırın.
- Parselin hangi bölümünün tesis alanında kaldığını krokiyle tespit ettirin.
- Tarımsal kullanım, hayvancılık yapısı veya su kaynağı varsa belgeleyin.
- El koyma öncesi mevcut durumu tarihli görüntülerle kayıt altına alın.
- İdari yargıda iptal talebi ile adli yargıdaki bedel sürecini ayrı ayrı takip edin.
Çevresel Süreçlerin Bağlantısı
Biyogaz tesislerinde çevresel etki değerlendirmesi kararı, imar durumu ve mesafe koşulları ayrı idari işlemlerdir. Bu işlemlere karşı açılan davalarla kamulaştırma dosyası birbirinden bağımsız yürür; ancak birinde verilecek karar diğerinin fiilî akışını etkileyebilir. Bu nedenle süreçlerin eş zamanlı izlenmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme sağlar. Parselin konumu, tesisin niteliği ve işlem tarihleri sonucu belirlediğinden, adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesinde fayda vardır.