Uluslararası anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine ilişkin kararlar, ilk bakışta teknik bir bildirim gibi görünse de uygulamada belirleyici sonuçlar doğurur. 1032 sayılı Karar da bazı anlaşmaların yürürlük tarihlerinin tespitine ilişkindir. Bir anlaşmanın hangi tarihte yürürlüğe girdiği, o anlaşmadan doğan hakların hangi olaylara uygulanacağını belirler.
Yürürlük Tarihi Neden Kritiktir
Anlaşmanın imza tarihi, onaylandığı tarih ve yürürlüğe girdiği tarih birbirinden farklı olabilir. Hak talebinde bulunan kişi bakımından esas alınacak tarih, kural olarak anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihtir. Bu ayrım yapılmadan ileri sürülen talepler, olayın anlaşma kapsamı dışında kaldığı gerekçesiyle sonuçsuz kalabilir.
İç Hukuktaki Yeri
Anayasa'nın 90 ıncı maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamaz. Aynı hüküm, temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi halinde anlaşma hükümlerinin esas alınacağını öngörür. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta anlaşma hükmünün doğrudan uygulanmasını istemek mümkündür.
Sık Karşılaşılan Uygulama Alanları
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında hangi dönem gelirinin kapsamda olduğu
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesi
- Adli yardımlaşma ve tebligat anlaşmalarında usul işlemlerinin geçerliliği
- Ticari ve gümrük anlaşmalarında tercihli rejim uygulamasının başlangıcı
Talebin İleri Sürülmesinde Yöntem
Anlaşmaya dayanan talepler, ilgili idareye yapılacak başvuruda açıkça ve anlaşmanın adı belirtilerek ileri sürülmelidir. İdarenin yalnızca iç mevzuatı uygulayarak verdiği ret kararlarında, anlaşma hükmünün değerlendirilmediği hususu ayrı bir hukuka aykırılık iddiası olarak dile getirilebilir. Yargılama aşamasında ise anlaşmanın Resmî Gazete'de yayımlanmış metninin ve yürürlük tarihini gösteren kararın dosyaya sunulması, iddianın belgelenmesini sağlar.
Hazırlık Adımları
- Anlaşmanın Türkiye bakımından yürürlük tarihini resmî metinden doğrulayın.
- Talebe konu olayın tarihini bu tarihle karşılaştırın.
- Karşı devlet makamlarından alınacak belgeler için gereken süreyi baştan hesaplayın.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; uluslararası anlaşmaların uygulanması olayın tarihine ve tarafların statüsüne göre değiştiğinden, talep öncesinde metin bazlı hukuki inceleme yapılması yararlı olur.