Bağımlılık alanında hizmet veren üniversite merkezleri, tıbbi faaliyetin yanında hukuken en hassas veri türlerinden biriyle çalışır. Kişinin madde kullanım geçmişi, tedavi kayıtları ve test sonuçları, ifşa edildiğinde iş, aile ve ceza yargılaması boyutunda telafisi güç sonuçlar doğurur. Bu nedenle 10672 sayılı düzenlemenin ait olduğu türden bir merkez yönetmeliği, işleyiş kadar gizlilik rejimiyle birlikte okunmalıdır.
Merkezin Faaliyet Alanı ve Sınırları
Bu merkezler genellikle araştırma, eğitim, danışmanlık ve tedaviye destek işlevlerini bir arada yürütür. Faaliyet alanı maddesi, merkezin hangi hizmeti hastane birimleriyle koordineli, hangisini bağımsız yürüteceğini gösterir. Araştırma amaçlı veri toplanması ile tedavi amaçlı kayıt tutulması farklı hukuki rejimlere tabi olduğundan, bu iki akışın kurumsal olarak ayrılması gerekir.
Özel Nitelikli Veri Olarak Sağlık Bilgisi
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, sağlık bilgisini özel nitelikli veri kategorisinde ele alır ve işlenmesini daha sıkı koşullara bağlar. Bu, pratikte şu anlama gelir: erişim yetkisi görev tanımıyla sınırlandırılmalı, kayıtlar ayrı ve korumalı ortamda tutulmalı, veri paylaşımı ancak açıkça dayanağı gösterilebilen bir hukuki sebebe bağlı olarak yapılmalıdır. Merkezde çalışan her personelin veriye eşit erişebildiği bir yapı, tek başına ihlal riskidir.
Aydınlatma, Onam ve Rızanın Geri Alınması
Kişiye hangi verinin, hangi amaçla, ne kadar süreyle işleneceğinin anlaşılır bir dille açıklanması zorunludur. Tedaviye ilişkin aydınlatılmış onam ile veri işlemeye ilişkin rıza birbirinin yerine geçmez; bunların tek bir metinde birleştirilmesi, sonradan rızanın geçerliliğini tartışmalı hâle getirir. Rızaya dayalı işlemlerde ilgilinin rızasını geri alabileceği ve bunun sonuçlarının önceden bildirilmesi gerekir.
Adli Süreçlerle Kesişme
Bağımlılık tedavisi kayıtları, ceza yargılaması veya denetimli serbestlik uygulamalarında talep edilebilir. Burada kurumun refleksi, gelen her yazıya belge göndermek değil; talebin hangi mercîden, hangi hukuki dayanakla ve hangi kapsamda geldiğini denetlemek olmalıdır. Talep kapsamını aşan bir gönderim, hem hasta hakkı hem veri koruması bakımından sorumluluk doğurur.
Merkez İçin Asgari Uyum Adımları
- Rol bazlı erişim yetkisi ve erişim kayıtlarının tutulması
- Aydınlatma metni ile rıza metninin ayrılması
- Saklama süresi ve imha politikasının yazılı hâle getirilmesi
- Adli taleplerin tek bir sorumlu üzerinden değerlendirilmesi
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sağlık verisi içeren bir ihlal veya adli talep söz konusu olduğunda, kurumun iç prosedürü ve talebin içeriği birlikte incelenerek karar verilmesi gerektiğinden hukuki destek alınması yerinde olacaktır.