Enerji iletim hattı projeleri kapsamında alınan acele kamulaştırma kararları, taşınmaz malikleri için çoğu zaman ilk kez tapu kaydına düşülen bir şerh ya da tebliğ edilen bir dava dilekçesiyle görünür hâle gelir. 10676 sayılı Karar ile örneklenen bu uygulamada malikin en sık yanıldığı nokta, mülkiyetinin tamamen elinden gideceğini sanmasıdır. Oysa iletim hatlarında kamulaştırmanın niteliği farklıdır.
İletim Hattında Kamulaştırma Çoğunlukla İrtifaktır
Enerji nakil hatlarında direk yerleri bakımından mülkiyet kamulaştırması yapılabilirken, hattın geçtiği koridor bakımından genellikle irtifak hakkı kurulur. İrtifakta mülkiyet malikte kalır; ancak taşınmazın kullanımı hat güvenliği gerekçesiyle sınırlanır. Yapılaşma yasağı, belirli yüksekliğin üzerinde ağaç bulundurma sınırı ve bakım için giriş yetkisi bu sınırlamaların tipik görünümüdür.
Acele El Koyma Kararının Anlamı
Acele kamulaştırma, bedelin ödenmesinden veya bedel davasının sonuçlanmasından önce idarenin taşınmaza el koyabilmesine imkân tanır. Malik açısından bu, itiraz hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca sıralamanın değiştiği anlamına gelir. İdare önce el koyar, bedel tartışması mahkeme önünde sürer. Bu nedenle el koyma aşamasında taşınmazın mevcut durumunun fotoğraf ve tutanakla tespiti kritik önemdedir.
Bedel Tespitinde Değer Düşüklüğü Kalemi
İrtifak kamulaştırmasında bedel, yalnızca hattın geçtiği şeridin karşılığı değildir. Taşınmazın bütününde meydana gelen değer kaybı, kullanım imkânının daralması ve parselin bölünmesi nedeniyle ortaya çıkan olumsuzluk ayrıca değerlendirilmelidir. Bilirkişi raporunda değer düşüklüğü oranının nasıl belirlendiği, itirazın en verimli odak noktasıdır. Rapora karşı yapılan itiraz genel beyanlarla değil, parselin imar durumu, ulaşım ve kullanım biçimiyle desteklenmelidir.
Malikin Kullanabileceği Yollar
- Tebligatı ve ekindeki kroki ile hat güzergâhını karşılaştırın.
- Duruşma öncesi taşınmazın mevcut kullanımını belgeleyin.
- Keşif sırasında ağaç, yapı ve sulama tesisi gibi unsurları tutanağa geçirtin.
- Bilirkişi raporundaki birim değer ve düşüklük oranına süresinde itiraz edin.
Ayrıca hat güzergâhının fiilen kararda gösterilenden farklı uygulanması ya da irtifak alanı dışına taşan bir kullanım söz konusuysa, bu durum ayrı bir talebin konusu olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kamulaştırma dosyalarında sonucu belirleyen unsur çoğunlukla teknik değerleme olduğundan, tebligat elinize ulaştığında dosyanın uzman değerlendirmesiyle takip edilmesi yerinde olur.