7/8/2023 tarihli ve 7480 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bazı ürünlerin ithalatında uygulanan ek mali yükümlülük, 10804 sayılı Karar ile 1/2/2026 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. İthalatçı açısından buradaki asıl mesele, yükümlülüğün kalkması değil, hangi işlemin hangi tarihteki mevzuata tabi sayılacağıdır. Sipariş, akreditif, yükleme ve gümrük işlemi farklı tarihlere yayıldığında, aradaki birkaç gün maliyet farkı ciddi tutarlara ulaşabilir.
Belirleyici Olan Tarih Hangisidir
Gümrük yükümlülüğü, kural olarak beyannamenin tescil edildiği andaki mevzuata ve o andaki tarifeye göre doğar. Eşyanın satın alındığı, gemiye yüklendiği veya limana geldiği tarih tek başına belirleyici değildir. Bu nedenle yürürlükten kaldırma tarihine yakın dönemde, antrepo rejimi ile serbest dolaşıma giriş arasındaki zamanlama tercihi doğrudan mali sonuç doğurur.
Kaldırma Kararı Geçmişe Yürür mü
Yürürlükten kaldırma, aksi açıkça öngörülmedikçe geleceğe etkilidir. Yani kaldırma tarihinden önce tescil edilmiş beyannameler bakımından ödenen ek mali yükümlülük, sırf düzenleme sonradan kalktı diye kendiliğinden iade edilmez. İade talebi ancak tahsilin kendi döneminde de hukuka aykırı olduğu ortaya konabiliyorsa tartışılabilir.
Fazla veya Yersiz Tahsil İddiası Varsa İzlenecek Sıra
- Beyanname, tahakkuk ve ödeme belgeleri tarih sırasıyla bir araya getirilir.
- Eşyanın tarife pozisyonunun ve menşeinin karar kapsamına gerçekten girip girmediği kontrol edilir.
- Gümrük Kanununda öngörülen geri verme veya kaldırma talebi ilgili gümrük idaresine yöneltilir.
- Talebin reddi veya ek tahakkuk halinde idari itiraz yolu tüketilir; ardından idari yargıya başvurulur.
Ticari Sözleşmelere Yansıması
Ek mali yükümlülüğün kalkması, alıcı ile satıcı arasındaki fiyat dengesini de değiştirir. Uzun vadeli tedarik sözleşmelerinde vergi ve benzeri yüklerdeki değişikliğin fiyata nasıl yansıyacağını düzenleyen bir hüküm yoksa, taraflar arasında uyarlama tartışması çıkabilir. Teslim şekli ve gümrük masraflarını kimin üstlendiği konusundaki kayıtlar, bu tartışmada ilk bakılan yerdir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgilendirme niteliğindedir; eşyanın tarife pozisyonu, menşei ve işlemin tarihi somut dosyada farklı sonuca götürebileceğinden gümrük uyuşmazlıklarında işlem yapılmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.