Viranşehir Çevre Yolu Projesi kapsamında bazı taşınmazlar ile üzerlerindeki müştemilatın Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 10824 sayılı Karar, güzergâh üzerindeki maliklerin karşısına çoğu zaman inşaat makineleri araziye girdiğinde çıkar. Bu rehber, kararın hukuki niteliğini ve malikin ilk hamlelerini konu alır.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nerede Ayrılır?
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü işletir, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti için mahkemeye başvurur ve tescil sonrası taşınmazı kullanır. Acele usulde ise sıralama değişir: mahkemece bedel tespiti yapılıp belirlenen tutar bloke edildikten sonra idareye el koyma yetkisi verilir, kamulaştırmanın kalan aşamaları sonra tamamlanır. Yani el koyma erkene alınır; malikin bedel ve hukuka uygunluk itirazları ortadan kalkmaz.
Karayolu Projelerinde Süreç Nasıl İlerler?
- Güzergâh ve etkilenen ada/parseller proje verilerine göre belirlenir.
- Acele kamulaştırma kararı alınır ve ilgili taşınmazlar için işlem başlatılır.
- Mahkemece keşif yapılır, bilirkişi raporuyla bedel tespit edilir.
- Bedelin bankaya yatırılmasının ardından el koyma gerçekleşir.
- Bedel tespiti ve tescil süreci devam eder.
Karara Karşı Hangi Yol Açıktır?
Acele kamulaştırma kararı bir idari işlemdir ve kural olarak idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Bu davada tartışılan asıl mesele bedel değil, acele usule başvurulmasını haklı kılan koşulların gerçekten bulunup bulunmadığı ve kamulaştırılan alanın proje ihtiyacıyla orantılı olup olmadığıdır. Örneğin güzergâh dışında kalan bir kısmın da kapsama alındığı iddiası, bu davanın tipik konusudur.
Malikin Kaçırmaması Gereken Üç Hamle
- Tebligatı aldığınız tarihi ve zarfı saklayın; dava sürelerinin başlangıcı buna bağlanır.
- Araziye girilmeden önceki fiilî durumu fotoğraf, drone görüntüsü ve tanık bilgisiyle kayıt altına alın; el koyma sonrası bu delil bir daha üretilemez.
- Mahkemenin yapacağı keşfe katılın ve bilirkişiye sunulacak bilgileri önceden yazılı olarak dosyaya koyun.
En Sık Yapılan Hata
Uygulamada malikler çoğu kez bedelin bankaya yatırılmasını sürecin sonu sanır ve tespit edilen tutara karşı hiçbir işlem yapmaz. Oysa acele usulde belirlenen tutar, sürecin ilerleyen aşamasındaki değerlendirmeye karşı itiraz hakkını tüketmez. Bloke bedelin çekilmesi sırasında imzalanan belgelerin içeriğine dikkat edilmesi de ayrıca önemlidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatmak içindir; güzergâhın niteliği, parselin konumu ve tebligat tarihleri sonucu değiştirebileceğinden somut dosyada avukatla çalışmak faydalı olacaktır.