10847 sayılı Karar, 154 kV İsdemir – Çorum Alaca GES (Perçem GES) TM – Bozok TM enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. İletim hattı kamulaştırmalarının kendine özgü yanı, çoğu zaman mülkiyetin tamamının değil, hat güzergâhı üzerinde irtifak hakkı kurulmasıdır.
Direk yeri mi, geçiş güzergâhı mı?
Bir iletim hattı projesinde iki farklı müdahale görülür: direk ayaklarının oturduğu noktalarda genellikle mülkiyet kamulaştırması, iletkenlerin havadan geçtiği koridorda ise irtifak kamulaştırması yapılır. Malik için ilk yapılacak iş, kendi parseline hangisinin uygulandığını kamulaştırma evrakından net biçimde okumaktır. Bedel beklentisi ve sonraki kullanım kısıtı bu ayrıma göre tamamen değişir.
İrtifak bedeli neye göre hesaplanır?
İrtifakta ödenen tutar, taşınmazın tam değeri değil, kurulan hak nedeniyle uğranılan değer azalışıdır. Uygulamada bu azalış, koridorun genişliği, parseldeki konumu ve tarımsal ya da yapısal kullanımı ne ölçüde engellediği üzerinden bilirkişi tarafından oranlanır. Aşağıdaki hususların dosyaya girmesi bedeli doğrudan etkiler:
- Güzergâhın parselin ortasından mı yoksa kenarından mı geçtiği.
- İmar planında yapılaşmaya açık bir alan olup olmadığı; hat nedeniyle yapı yapılamayacak bandın büyüklüğü.
- Sulama, ilaçlama, hasat makinesi kullanımı gibi tarımsal faaliyetin fiilen kısıtlanıp kısıtlanmadığı.
- Bahçe niteliğindeki yerlerde kesilecek ağaçların türü, yaşı ve verim durumu.
2942 sayılı Kanun çerçevesindeki usul
Acele el koyma, Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesine dayanır ve mahkemece belirlenen bedelin bankaya yatırılmasıyla işler. Mülkiyetin ya da irtifak hakkının tapuya tescili ise Kanunun 10. maddesindeki bedel tespiti ve tescil davasının sonucuna bağlıdır. Malik, el koyma aşamasında yatırılan parayı çekse bile bedele itiraz hakkını kural olarak kaybetmez; bu konuda mahkeme kalemine verilecek beyanın dikkatli yazılması önerilir.
Tebligat ve hisseli parsel riski
Enerji hatları çoğunlukla kırsal, hisseli ve mirasçı sayısı kalabalık parsellerden geçer. Tapuda ölü kayıt bulunması, adres güncel olmaması veya paydaşlardan bazılarına ulaşılamaması nedeniyle ilanen tebligata gidildiğinde, malikler dosyadan çok geç haberdar olur. Köyde bulunmuyorsanız tapu ve adres kayıtlarınızı güncel tutmak, en düşük maliyetli korunma yöntemidir.
Bu yazı yalnızca genel çerçeveyi anlatır; güzergâh krokisi ve bilirkişi raporu incelenmeden bedel yorumu yapılamayacağı için, dosyanıza özgü değerlendirmeyi hukuki destek alarak yapmanız uygun olacaktır.