Bağımsız denetime tabi şirketlerin belirlenmesine ilişkin kararda yapılan değişiklikler, şirketler açısından sessiz ama sonuçları ağır bir yükümlülük doğurur. Eşik değerler güncellendiğinde, önceki yıl kapsam dışında kalan bir şirket kendini denetim yükümlüsü olarak bulabilir. Bu rehber, kapsam değerlendirmesinin nasıl yapılacağını ve gözden kaçan noktaları ele alır.
Kapsam nasıl belirlenir
Denetim yükümlülüğü, kural olarak iki temel yaklaşımla belirlenir: belirli sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin doğrudan kapsama alınması ve genel şirketler bakımından ölçüt esaslı değerlendirme yapılması. Ölçüt esaslı değerlendirmede aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı birlikte dikkate alınır. Bu ölçütlerden belirli sayıda olanının, art arda gelen hesap dönemlerinde aşılması aranır.
En sık atlanan üç husus
- Bağlı ortaklık ve iştirakler: değerlendirme çoğu zaman tek başına şirket verisiyle değil, topluluk ölçeğinde yapılır. Küçük görünen ana şirket, bağlı ortaklıklarıyla birlikte eşiği aşabilir.
- Art arda iki dönem koşulu: tek bir yılda yaşanan sıçrama ile sürekli aşım farklı sonuç doğurur; kayıtların iki dönem birlikte izlenmesi gerekir.
- Çalışan sayısının hesaplanma biçimi: yıl içindeki ortalama esas alındığından, dönemsel istihdam artışları hesabı beklenmedik biçimde etkileyebilir.
Kapsama girildiğinde yapılması gerekenler
- Denetçi seçimini genel kurul gündemine zamanında alın; seçim yetkisi ve usulü şirket organları arasında karıştırılmamalıdır.
- Seçilen denetçinin bağımsızlık koşullarını taşıyıp taşımadığını teyit edin.
- Denetim öncesinde muhasebe kayıtlarının ilgili finansal raporlama çerçevesine uygunluğunu gözden geçirin.
- Önceki döneme ait karşılaştırmalı verilerin hazır olduğundan emin olun.
- Ticaret sicili ve kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini takvimleyin.
Yükümlülüğün ihmal edilmesinin sonuçları
Denetim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi yalnızca idari yaptırım riski doğurmaz. Denetimden geçmemiş finansal tabloların, kâr dağıtımı, sermaye artırımı, kredi başvurusu ve ortaklık işlemleri bakımından tartışmaya açık hâle gelmesi çoğu zaman daha ağır bir ticari sonuç yaratır. Ayrıca yönetim organı üyelerinin sorumluluğu bakımından da bu eksiklik gündeme gelebilir.
Takip disiplini
Eşik değerlerine ilişkin düzenlemeler dönemsel olarak güncellendiğinden, kapsam değerlendirmesi bir kez yapılıp bırakılacak bir iş değildir. Her hesap dönemi kapanışında, güncel karar metni üzerinden yeniden kontrol yapılması ve sonucun yazılı bir notla kayda geçirilmesi, sonradan doğabilecek tartışmalarda şirketi koruyan en pratik yöntemdir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; şirketinizin ortaklık yapısı ve finansal verileri üzerinden güncel karar metni esas alınarak ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.