1110 sayılı Karar kapsamında, Dağsu (Rize Diyanet Eğitim Tesisi) ayrımı-Isırlık il yolu projesi için bazı taşınmazlar Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmaktadır. Yol kamulaştırmalarının enerji hattı kamulaştırmalarından ayrıldığı temel nokta, güzergâhta kalan kısmın mülkiyetinin tamamen idareye geçmesi ve taşınmazın çoğu zaman fiilen ikiye bölünmesidir. Bu rehber, yol projelerine özgü sorunları ele alır.
Kısmi Kamulaştırmada Artık Parça Sorunu
Taşınmazın bir bölümü yola gittiğinde geriye kalan kısım kimi zaman ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelir: yüzölçümü küçülür, yola cephesi kesilir, eğim nedeniyle tarıma elverişsizleşir. Böyle bir durumda değerlendirilmesi gereken iki başlık vardır. Birincisi, kalan kısımda ortaya çıkan değer kaybının bedele yansıtılması; ikincisi, kalan kısmın kullanılamaz hâle geldiği hâllerde tamamının kamulaştırılmasının talep edilmesidir. Bu talebin dosyada açıkça ileri sürülmesi gerekir; kendiliğinden gündeme gelmez.
Arazi Üzerindeki Yapı ve Ürünler
Karadeniz coğrafyasında kamulaştırılan taşınmazlarda çay ve fındık bahçeleri, istinat duvarları, teleferik hatları, su isale borusu ve müştemilat sık karşılaşılan unsurlardır. Bunların bedeli arazi bedelinden ayrı bir kalem oluşturur. Tapu kaydında muhdesat şerhi yoksa, malikin bu unsurları kendisinin yaptığını ispatlaması gerekebilir; eski tarihli fatura, ruhsat, tanık ve fotoğraf bu noktada işlev görür.
Dosyanın Aşamaları
- Acele el koyma kararının tebliği ve taşınmaza girilmesi.
- İdarece açılan bedel tespiti ve tescil davası, keşif ve bilirkişi incelemesi.
- Rapora itiraz, gerekiyorsa yeni bilirkişi heyetiyle ek inceleme.
- Hükmedilen bedelin bankaya yatırılması ve tapunun idare adına tescili.
En Sık Görülen Hak Kayıpları
- Tebligatın eski adrese yapılması nedeniyle duruşma ve keşiften haberdar olunmaması.
- Keşifte arazide bulunulmaması; ölçüm ve tespitin itirazsız kayda geçmesi.
- Değer kaybı ve artık parça talebinin hiç ileri sürülmemesi.
- Bedelin bankaya yatırılmasının, itiraz hakkından vazgeçme sayıldığının sanılması.
Bedele İtiraz Ederken Ne Söylenmeli?
Etkili itiraz, rakam beğenmemek değil, hesabın yöntemine yöneliktir: hangi yöntem uygulandığı, hangi verim ve fiyat verilerinin esas alındığı, imar durumunun dikkate alınıp alınmadığı ve emsal seçiminin isabetli olup olmadığı tek tek tartışılmalıdır. Somutlaştırılmayan itirazlar çoğu zaman sonuç doğurmaz.
Yol kamulaştırmalarında dosyanın hızlı ilerlemesi, hazırlıksız yakalanan malik açısından telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Yukarıdaki açıklamalar genel çerçevedir; taşınmazınızın tapu durumu, güzergâhtaki konumu ve dosyanızın aşaması ayrıca incelenmelidir. Tebligatı aldığınızda vakit kaybetmeden hukukî görüş almanız uygun olur.