Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğu zaman mülkiyetin tamamının alınması biçiminde değil, taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Edirne bölgesindeki 400 kV hat projesine ilişkin acele kamulaştırma kararı da bu yapıdadır. Malik tapuda maliki olarak kalmaya devam eder; ancak hattın geçtiği koridorda kullanımı süresiz biçimde sınırlanır.
İrtifak Kamulaştırmasının Sonuçları
- Direk yerleri için genellikle mülkiyet, hat güzergahı için irtifak kurulur.
- Koridorda yapı yapma ve belirli yükseklikte ağaç yetiştirme imkanı kısıtlanır.
- Tapu kaydına konulan irtifak şerhi, taşınmazın satış değerini fiilen etkiler.
- Kısıt kalıcı olduğundan, bedel de bu süresiz etkiyi karşılayacak biçimde hesaplanmalıdır.
Bedel Hesabında Tartışılan Noktalar
Uygulamada en çok itiraz edilen konu, irtifak bedelinin taşınmazın değerinin çok düşük bir oranı olarak belirlenmesidir. Oysa kısıtın ağırlığı her parselde aynı değildir: hattın parselin ortasından mı kenarından mı geçtiği, koridorun genişliği, direk sayısı ve parselin imar ya da tarımsal kullanım potansiyeli farklılık yaratır. Bu farklılıklar keşifte somut olarak ortaya konulmazsa, rapor standart bir orana dayanır.
Malikin Hazırlaması Gereken Dosya
- Hattın parsel üzerindeki güzergahını ve direk yerlerini gösteren kroki
- Mevcut tarımsal faaliyetin türü, ekili alan ve ürün kayıtları
- Rüzgar enerjisi bölgelerinde parselin alternatif kullanım potansiyeline dair belgeler
- Bölgedeki benzer nitelikli taşınmazların satış örnekleri
- Kesilecek ağaçların tür, yaş ve sayısını gösteren tespit
İnşaat Aşamasındaki Zararlar
Hat çekimi sırasında geçici yol açılması, ekili alanın tahrip olması ve makine geçişi nedeniyle doğan zararlar, irtifak bedelinden ayrı bir taleptir. Bu zararlar oluştuğu anda tespit ettirilmelidir; iş bittikten sonra arazi eski haline döndüğünde ispat neredeyse imkansız hale gelir. Tarihli fotoğraf, tanık beyanı ve mahkemeden istenecek delil tespiti bu noktada belirleyicidir.
Şerh Sonrası Yapılacaklar
İrtifak tesis edildikten sonra malik, koridor dışındaki alanı kullanmaya devam edebilir. Ancak koridor sınırının nereden geçtiği ölçüm raporuyla netleştirilmezse, sonradan yapılacak inşaat ya da dikim izinsiz kullanım tartışmasına yol açabilir. Sınırın tapu ve teknik belgede aynı şekilde gösterilmesi sağlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İrtifak bedeli ve inşaat kaynaklı zararlar ayrı ayrı takip gerektirdiğinden, sürecin başında hukuki değerlendirme alınması önerilir.