Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle sınırları içinde kalan bazı taşınmazların, bölgede yürütülen kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, kapsamdaki maliklerin mülkiyet hakkına doğrudan müdahale eden bir işlemdir. Acele kamulaştırma, olağan kamulaştırmadan farklı olarak bedel ödenmeden önce idarenin taşınmaza el koymasına imkân verdiğinden, malikin hızlı hareket etmesini gerektirir.
Acele Kamulaştırmayı Olağandan Ayıran Nokta
Olağan usulde önce satın alma görüşmesi yapılır, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır ve mülkiyet ancak bedel belirlendikten sonra el değiştirir. Acele usulde ise mahkemece belirlenen ilk bedelin bloke edilmesiyle idare taşınmazı kullanmaya başlayabilir; mülkiyetin devri ve nihai bedel tartışması sonraya bırakılır. Bu yapı, malik açısından iki ayrı hukuki hat doğurur.
Birinci Hat: Acele Kamulaştırma Kararının İptali
Karara karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Bu davada tartışılan başlıca konular şunlardır:
- Aceleliği haklı kılan somut bir gereksinimin gerçekten bulunup bulunmadığı
- Taşınmazın proje sınırları içinde kalıp kalmadığı ve kapsam belirlemesinin doğruluğu
- Kamu yararı ile mülkiyet hakkına yapılan müdahale arasında ölçülülük bulunup bulunmadığı
- Karar öncesi imar ve plan aşamalarının usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığı
Yürütmenin durdurulması talebinin dilekçede ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi, fiili el atma gerçekleşmeden sonuç alabilmek bakımından belirleyicidir.
İkinci Hat: Bedel Tespiti Dosyasında Etkin Savunma
Asliye hukuk mahkemesinde görülen bedel tespiti ve tescil dosyasında malikin pasif kalması, düşük bedelin kesinleşmesiyle sonuçlanabilir. Bu dosyada:
- Keşif ve bilirkişi incelemesine mutlaka katılın ya da temsil ettirin.
- Taşınmazın konumu, imar durumu, cephe ve yapı özelliklerini gösteren belgeleri sunun.
- Emsal satışları resmi kayıtlara dayandırın; ilan sitelerindeki fiyatlar tek başına yetersiz kalabilir.
- Bilirkişi raporuna süresi içinde ve teknik gerekçeyle itiraz edin.
Kiracı ve Sınırlı Ayni Hak Sahipleri
Kamulaştırma yalnızca maliki ilgilendirmez. İşyeri kiracıları taşınma ve işyeri kaybına bağlı zararlar bakımından, ipotek ve intifa hakkı sahipleri ise bedel üzerindeki hakları bakımından süreci takip etmelidir. Tebligatın yalnızca tapu malikine yapılmış olması, diğer hak sahiplerinin taleplerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kamulaştırma dosyalarında süreler kısa ve sonuçları kalıcı olduğundan, tebligatı alır almaz taşınmaza özgü bir değerlendirme yaptırmanız yararınıza olacaktır.