Kıymetli madenler borsası aracı kuruluşlarının faaliyet esasları ile kıymetli madenler aracı kurumlarının kuruluşuna dair düzenleme, altın ve diğer kıymetli madenler piyasasında aracılık yapmak isteyen şirketlerin hangi koşullarda kurulacağını ve faaliyetlerini nasıl sürdüreceğini belirler. Bu alan, hem sermaye piyasası hem de finansal suçlarla mücadele mevzuatının kesiştiği, izne tabi ve denetimi yoğun bir alandır.
İzinsiz Faaliyetin Ağırlığı
Kıymetli maden alım satımına aracılık, herkesin serbestçe yürütebileceği bir ticari faaliyet değildir. Gerekli izin alınmadan yürütülen aracılık faaliyeti; idari yaptırım, faaliyetin durdurulması ve şartları oluştuğunda cezai sorumluluk doğurabilir. Uygulamada kuyumculuk faaliyeti ile aracılık faaliyeti arasındaki sınırın belirsiz bırakılması, şirketleri farkında olmadan izne tabi alana taşımaktadır.
Kuruluş Aşamasında Kontrol Edilecekler
- Sermaye yeterliliği ve sermayenin nakden ödendiğinin belgelenmesi
- Kurucu ortaklar ve yöneticilerde aranan nitelikler; belirli suçlardan mahkûmiyet bulunmaması
- Ana sözleşmenin faaliyet konusu bakımından düzenlemeye uygun kaleme alınması
- Fiziki altyapı, saklama düzeni ve bilgi işlem sistemlerinin hazır olması
- İç kontrol ve risk yönetimi birimlerinin kurulması
Faaliyet Döneminde Süreklilik Yükümlülükleri
- Müşteri varlıklarının kurum varlıklarından ayrı tutulması ve mutabakat kayıtlarının düzenli işlenmesi
- İşlem kayıtlarının ve emir zincirinin izlenebilir biçimde saklanması
- Müşteri tanıma, şüpheli işlem bildirimi ve kimlik tespitine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesi
- Ortaklık yapısı, yönetim ve adres değişikliklerinin süresinde bildirilmesi
- Bağımsız denetim ve periyodik raporlamaların aksatılmaması
Denetimde En Sık Çıkan Bulgular
Sahada karşılaşılan tipik eksiklikler; müşteri hesaplarıyla fiziki maden mevcudunun uyuşmaması, saklama sözleşmelerinin yazılı hâle getirilmemesi, teslim tutanaklarının imzasız bırakılması ve müşteri emirlerinin sesli/yazılı kayıt altına alınmamasıdır. Bu eksiklikler, müşteriyle çıkan uyuşmazlıkta kurumun savunmasını zayıflatır; zira ispat yükü büyük ölçüde kayıt tutmakla yükümlü tarafın aleyhine işler.
Müşteri Uyuşmazlıklarında Savunma Hattı
Yatırımcının zarar iddiasıyla başvurduğu dosyalarda belirleyici olan üç unsur vardır: müşteriye risklerin uygun biçimde açıklandığının belgelenmesi, emrin müşteri talimatına uygun icra edildiğinin kayıtla gösterilmesi ve varlıkların ayrıştırılmış biçimde tutulduğunun ortaya konması. Bu üç başlık yazılı olarak kurulmadığında, teknik olarak doğru işlem yapılmış olsa bile sorumluluktan kurtulmak güçleşir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kıymetli maden aracılığı izne tabi bir faaliyet olduğundan, kuruluş veya faaliyet genişletme kararı öncesinde güncel düzenlemelerin ve kurum uygulamalarının hukukçu ile birlikte incelenmesi gerekir.