Büyük ulaşım projelerinde güzergâh üzerindeki taşınmazlar, olağan kamulaştırma yerine acele usulle idarenin kullanımına açılabilir. Kınalı-Tekirdağ-Çanakkale-Savaştepe Otoyolu Projesinin Malkara-Çanakkale kesimine ilişkin 115 sayılı Karar da bu nitelikte bir acele kamulaştırma kararıdır. Malik bakımından tabloyu değiştiren şey, sürecin sırasının tersine dönmesidir: el koyma önce gerçekleşir, bedelin tespiti sonra tamamlanır.
Acele Usul Olağan Kamulaştırmadan Nerede Ayrılır
Olağan kamulaştırmada idare önce kıymet takdiri ve uzlaşma aşamasını yürütür, sonra taşınmazı edinir. Acele usulde ise mahkemece belirlenen bedelin bloke edilmesiyle taşınmaza el konulabilir; malikin bedel hakkı ortadan kalkmaz, ancak fiili durum çok daha hızlı oluşur. Bu nedenle acele kamulaştırmada kaybedilen zaman, olağan usulden farklı olarak geri kazanılamaz.
Güzergâh Projelerinde Parselin Kısmen Kalması
Otoyol ve köprü bağlantıları gibi hatlı projelerde taşınmazın tamamı değil bir şeridi kamulaştırılır. Bu durumda geriye kalan kısmın akıbeti başlı başına bir konudur:
- Artan kısmın ekonomik olarak kullanılabilir büyüklükte kalıp kalmadığı
- Parselin ikiye bölünmesi nedeniyle yola veya sulama kaynağına erişimin kesilip kesilmediği
- Kalan bölümde oluşan değer kaybının ayrı bir kalem olarak ileri sürülmesi
Bu hususlar kendiliğinden dikkate alınmaz; malik tarafından somut olarak ortaya konulmalıdır.
Acele El Koyma Kararına Karşı İptal Yolu
Acele kamulaştırma kararı bir idari işlem olduğundan, idari yargıda iptali istenebilir. Burada tartışma esas olarak aceleliğin gerekçesi üzerinde yürür: kararda projenin niçin olağan usulle yürütülemeyeceği gösterilmiş midir, kapsanan taşınmazlar projeyle gerçekten ilgili midir. Bedel tartışmasının ise farklı bir kanalda, bedele ilişkin yargılamada ele alındığını unutmamak gerekir. İki hattı karıştırmak, en sık görülen usul hatasıdır.
El Atma Fiilen Başladıysa
Bazı dosyalarda inşaat faaliyeti, sürecin usulünce tamamlanmasından önce başlar. Böyle bir tablo karşısında yapılacak ilk iş, mevcut durumu tarihli biçimde tespit etmektir: fotoğraf, drone görüntüsü, komşu beyanları ve mümkünse mahkemeden alınacak tespit. Zeminin değişmesinden sonra eski hâlin ispatı ciddi biçimde güçleşir.
Malik İçin İlk Hafta Planı
- Tebliğ evrakını ve üzerindeki tarihi hiç bekletmeden kayda geçirin.
- Tapu kaydı, çap, imar durumu ve varsa yapı/ağaç envanterini toplayın.
- Taşınmazın el koymadan önceki hâlini gösteren görselleri tarihleyerek saklayın.
- İptal talebi ile bedele ilişkin talepleri ayrı ayrı planlayın.
Bu içerik genel bilgi vermek için hazırlanmıştır. Acele kamulaştırma dosyalarında süreler kısa ve sonuçları kalıcı olduğundan, tebligatın hemen ardından hukuki destek alınması önemlidir.