İlişkili kişilerle yapılan işlemlerde uygulanan fiyat veya bedel, emsallerine göre farklılaşıyorsa örtülü kazanç dağıtımı tartışması doğar. Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı hakkında 1 seri numaralı Genel Tebliğ, bu alanda idarenin uygulama yaklaşımını gösteren temel metinlerden biridir. Aşağıda konu, ispat ve belgelendirme ekseninde ele alınmıştır.
Üç Temel Unsurun Birlikte Aranması
Tartışmanın kurulabilmesi için ilişkili kişi ilişkisinin bulunması, bir mal veya hizmet alım satımının gerçekleşmesi ve bedelin emsallere uygunluk ilkesinden sapması gerekir. Bu unsurlardan biri kurulamıyorsa eleştirinin dayanağı zayıflar. Savunmanın ilk adımı da çoğu zaman ilişkili kişi tanımının somut olayda gerçekten karşılanıp karşılanmadığını tartışmaktır.
Emsallere Uygunluğun Gösterilmesi
- İç emsal: aynı mükellefin ilişkisiz kişilerle yaptığı benzer işlemler.
- Dış emsal: piyasada karşılaştırılabilir koşullarda gerçekleşen işlemler.
- Karşılaştırılabilirlik analizi: ürünün niteliği, üstlenilen işlev ve riskler, sözleşme koşulları, piyasa şartları.
Karşılaştırılabilirlik analizi yapılmadan yalnızca fiyat farkına dayanılarak yürütülen bir eleştiri eksik kalır; buna karşılık mükellefin de analizini işlem anına ait verilerle kurması beklenir.
Belgelendirme Yükümlülüğü Neden Belirleyici?
Yıllık transfer fiyatlandırması raporunun ve ilgili formların zamanında, tutarlı ve işlem gerçeğiyle uyumlu biçimde hazırlanması, incelemede en güçlü savunma aracıdır. Sonradan üretilen açıklamalar ile o dönemki muhasebe ve sözleşme kayıtları arasındaki çelişkiler, eleştiriyi güçlendiren en sık rastlanan zafiyettir.
Örtülü Kazanç Tespitinin Sonuçları
- Dağıtılmış sayılan kazanç bakımından kurum kazancının yeniden hesaplanması gündeme gelir.
- Aynı işlemin karşı tarafında düzeltme ihtiyacı doğabilir; bu nedenle savunma tek taraflı kurulmamalıdır.
- Tarhiyat öncesi ve sonrası uzlaşma imkânları ile dava yolu arasındaki tercih, hesaplanan matrah farkının büyüklüğüne ve delil durumuna göre yapılmalıdır.
- Süreçte peşin fiyatlandırma anlaşması gibi önleyici mekanizmaların değerlendirilmesi ileriye dönük riski azaltır.
Bu metin genel bir çerçeve sunar; grup içi işlem yapısı, sektör ve belge düzeni her şirkette farklı olduğundan inceleme veya rapor sürecinde dosyaya özel değerlendirme yapılmasında yarar vardır.