Kültür ve Turizm Bakanlığı yayın yönetmeliği, kamu eliyle yapılacak yayınların seçimi, değerlendirilmesi ve basımına ilişkin usulü belirler. Eser sahipleri, çevirmenler ve akademisyenler bakımından buradaki temel mesele, eserin kabul edilip edilmemesinden çok, kabul hâlinde hakların hangi kapsamda devredileceğidir. Bu rehber sürecin iki ucunu birlikte ele alır.
Başvuru ve değerlendirme aşaması
Yayın başvurularında, eserin niteliğini gösteren metin ve tanıtıcı belgelerin eksiksiz sunulması beklenir. Değerlendirme kurul veya komisyon eliyle yapıldığından, sürecin yazılı kayda dayanması esastır. Başvuru sahibinin, başvurunun kaydedildiği tarihi ve dosya numarasını temin etmesi, sonraki aşamalarda bilgi talebi ve itiraz için gereklidir.
Hakların kapsamı: en kritik başlık
Yayın ilişkisinde tarafların üzerinde anlaşması gereken noktalar şunlardır:
- Devredilen mali hakların türü: çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim ayrı ayrı değerlendirilir.
- Devrin süresi ve coğrafi kapsamı; süresiz ve sınırsız devir, eser sahibi için ağır bir sonuçtur.
- Baskı adedi, yeni baskı kararı ve tükenme hâlinde hakların akıbeti.
- Dijital yayın, açık erişim ve arşivlenme koşullarının açıkça yazılması.
- Eser sahibinin adının belirtilmesi ve metnin bütünlüğünün korunmasına ilişkin manevi haklar.
Çeviri ve derleme eserlerde ek dikkat
Çeviri, derleme ve antoloji niteliğindeki çalışmalarda, asıl eser sahibinden alınmış izinlerin belgelenmesi gerekir. İzin belgesinin kapsamı ile yapılacak yayının kapsamı örtüşmüyorsa, sorumluluk çoğunlukla eseri sunan kişide kalır. Görsel, fotoğraf ve harita kullanımında da kaynak ve izin durumunun ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Sözleşme öncesi kontrol listesi
- Metnin son hâli ile sözleşmeye ekli metnin aynı olduğunu doğrulayın.
- Telif bedeli, ödeme zamanı ve ödemenin hangi olaya bağlandığını netleştirin.
- Yayının gerçekleşmemesi hâlinde hakların eser sahibine dönüp dönmeyeceğini yazın.
- Sözleşmenin feshi hâlinde basılmış nüshaların durumunu düzenleyin.
- Uyuşmazlık hâlinde başvurulacak yol ve yetkili yer konusunda açık hüküm ekleyin.
Reddedilen başvurularda ne yapılabilir?
Yayın talebinin reddi de bir idari işlem niteliği taşıyabilir. Bu durumda gerekçenin yazılı olarak istenmesi ve değerlendirme ölçütlerine uygunluk bakımından incelenmesi mümkündür. Gerekçesiz veya dosyadaki bilgilerle çelişen bir ret kararı, itiraz ve dava aşamasında tartışılabilir. Bunun için başvuru tarihinin ve tebliğ tarihinin belgelenmiş olması gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Eser sözleşmelerinin sonuçları uzun vadeli ve geri alınması güç olabildiğinden, imza öncesinde metnin telif hakları açısından ayrıntılı incelenmesi tavsiye edilir.