Miras yoluyla veya ivazsız olarak mal edinen kişinin karşılaştığı ilk yükümlülük, 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamındaki beyandır. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 39) gibi tebliğler, istisna tutarlarının ve vergi dilimlerinin güncellenmesi ile uygulamaya ilişkin açıklamaları içerir. Beyanname verilmesi, vergi çıkmayacak durumlarda dahi çoğu halde zorunludur.
Beyanname süresi ölüm yerine göre değişir
- Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellef Türkiye'de bulunuyorsa ölüm tarihinden itibaren dört ay,
- Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellef yabancı bir ülkedeyse altı ay,
- Ölüm yabancı ülkede gerçekleşmiş ve mükellef Türkiye'deyse altı ay içinde beyanname verilir.
- Gaiplik halinde süre, gaiplik kararının ölüm siciline kaydolunduğu tarihten başlar.
İvazsız intikallerde ise beyan, malın hukuken iktisap edildiği tarihe bağlanır. Sürenin kaçırılması vergi ziyaına değil ama usulsüzlük cezasına ve gecikme faizine yol açar; ayrıca tapu ve banka işlemlerinde ilişik kesme belgesi alınamadığı için fiilen tasarruf imkânı kısıtlanır.
Beyanda gösterilmesi gerekenler
- Taşınmazlar, banka hesapları, menkul kıymetler, araçlar ve ortaklık payları
- Murisin borçları ile cenaze giderleri gibi indirilebilecek kalemler
- Mirasçıların kimlik bilgileri ve pay oranları
- Vergi değeri ile emsal bedel arasındaki farkın nasıl belirlendiği
Ödeme takvimi ve mahsup
Tahakkuk eden vergi, üç yılda ve her yıl Mayıs ile Kasım aylarında olmak üzere altı eşit taksitte ödenir. Bu uzun vade, mirasçının nakit sıkıntısını hafifletmek için öngörülmüştür; ancak taksitlerin aksatılması alacağın tamamının muaccel hale gelmesine yol açabilir. Yurt dışında ödenen benzeri vergilerin mahsubu ve daha önce yapılmış intikaller nedeniyle uygulanacak matrah birleştirmesi de beyan sırasında hesaba katılmalıdır.
Mirasın reddi ile ilişkisi
Mirası usulüne uygun şekilde reddeden kişi, terekeye ilişkin vergi yükümlüsü sayılmaz. Ret süresi Türk Medeni Kanunu'nda ayrıca düzenlendiğinden, borca batık bir tereke söz konusuysa beyanname hazırlığından önce bu sürenin değerlendirilmesi gerekir. Terekeye elatma sayılabilecek işlemler ret hakkını düşürebileceğinden, mirasçıların bu aşamada temkinli hareket etmesi önemlidir.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. İstisna tutarları ve vergi oranları her yıl güncellendiğinden, beyan öncesinde yürürlükteki tarifenin kontrol edilmesi ve tereke yapısına göre hukuki değerlendirme alınması önerilir.