Kamu kurumlarında mevsimlik ve dönemsel iş yükünün karşılanması için başvurulan geçici iş pozisyonları, hem idare hem de çalışan bakımından kendine özgü riskler barındırır. İl özel idarelerinde geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılmasına dair yönetmelik, bu istihdamın hangi usulle ve hangi sınırlar içinde yapılacağını belirler. Uygulamadaki asıl gerilim, geçici olarak kurgulanan ilişkinin fiilen süreklilik kazanmasından doğar.
Geçici Pozisyonun Ayırt Edici Özelliği
Geçici iş pozisyonu, belirli bir işin ya da dönemin ihtiyacına bağlı olarak, önceden onaylanmış pozisyon ve süre sınırı içinde çalıştırmayı ifade eder. Buradaki iki unsur birlikte bulunmalıdır: işin niteliği gerçekten geçici olmalı ve çalıştırma önceden alınmış izin çerçevesinde kalmalıdır. Bu unsurlardan birinin eksikliği, ilişkinin hukuki niteliğini tartışmaya açar.
Onay ve Vize Zincirinin Belgelenmesi
Pozisyonun onaylanması, ilan, seçim ve sözleşme aşamalarının her biri ayrı bir belge üretir. Bu belgelerin tarih sırasıyla dosyalanması, ileride hem idare hem çalışan bakımından belirleyici olur. Özellikle sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihleri ile fiilen çalışılan günlerin örtüşüp örtüşmediği, uyuşmazlıkların merkezindeki sorudur.
Süre Aşımı ve Süreklilik İddiası
Bir çalışanın art arda birden çok dönem, aynı iş için ve fiilen kesintisiz biçimde çalıştırılması hâlinde, ilişkinin gerçekte geçici olmadığı ileri sürülebilir. Bu iddianın değerlendirilmesinde kâğıt üzerindeki sözleşme başlıkları değil, işin fiilen nasıl yürütüldüğü esas alınır. Puantaj kayıtları, görevlendirme yazıları, mesai listeleri ve prim bildirimleri bu noktada belirleyici delil değeri taşır.
Sözleşme Sona Erdiğinde
- Sona ermenin sürenin dolması mı yoksa fesih mi olduğunu belirleyin; ikisinin sonuçları farklıdır.
- Kıdem, ihbar ve yıllık izin alacaklarının doğup doğmadığını çalışma sürelerinin toplamı üzerinden değerlendirin.
- İş ilişkisinden doğan alacak ve işe iade taleplerinde arabuluculuğun dava şartı olduğunu gözden kaçırmayın.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin, sona erme tarihinden itibaren işlemeye başladığını unutmayın.
İdare Bakımından Uyum Önerisi
Kurum tarafında en sık görülen kusur, ihtiyacın gerçek niteliğinin analiz edilmeden geçici pozisyonun sürekli işlerde kullanılmasıdır. Bu tercih kısa vadede pratik görünse de, sonradan doğan alacak ve statü davalarında idarenin savunmasını zayıflatır. Görev tanımlarının yazılı hâle getirilmesi ve fiilî çalışmanın bu tanımla sınırlı tutulması en etkili önlemdir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her dosyada çalışma süreleri, sözleşme metni ve kurum kayıtları birlikte incelenmeden sonuç çıkarılmamalıdır. Süreler kısa olduğundan gecikmeden hukuki değerlendirme alınması önerilir.