Restorasyon veya onarım karşılığı kiralama, tescilli bir yapının onarımını üstlenen kiracıya belirli bir süre kullanım hakkı tanıyan özel bir modeldir. Vakıf kültür varlıkları bakımından bu işlemlerin usul ve esaslarını belirleyen yönetmelik, hem ihale sürecini hem de sözleşme dönemini düzenler. Model cazip görünse de yükümlülük dengesi klasik kira ilişkisinden tamamen farklıdır.
Modelin Mantığı ve Taşıdığı Yük
Kiracı burada yalnızca kira ödeyen taraf değil, aynı zamanda restorasyon işini finanse eden ve teknik olarak yürüten taraftır. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ile 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde yapının korunması yükümlülüğü de bu tarafa geçer. Yatırımın geri dönüşü, kullanım süresinin uzunluğuna ve projenin öngörülen sürede onaylanmasına bağlıdır.
İhaleye Girmeden Önce Yapılması Gerekenler
- Yapının mevcut durumuna ilişkin teknik inceleme ve maliyet tahmini
- Onaylı rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin durumu
- Tapu kaydındaki şerhler ve varsa üçüncü kişi kullanımı
- Süre, teminat ve kira başlangıcına ilişkin şartname hükümleri
- Yapının kullanım amacına imar ve koruma mevzuatının izin verip vermediği
Koruma Kurulu Onayı Olmadan Yapılan İmalat
Bu modeldeki en ağır risk, projesi onaylanmadan veya onaylı projeye aykırı biçimde imalata başlanmasıdır. Böyle bir durumda yapılan masraf geri alınamayabileceği gibi, tescilli kültür varlığına zarar verilmesi bakımından ayrı bir sorumluluk da gündeme gelir. İş programındaki gecikme baskısı, hiçbir zaman onay beklemeden imalata başlamayı haklı kılmaz.
Süre, Teminat ve Sözleşmenin Sona Ermesi
Sözleşmede restorasyonun tamamlanma süresi, teminatın çözülme koşulları ve gecikme halinde uygulanacak yaptırımlar ayrıntılı biçimde düzenlenir. Fesih halinde yapılan imalatın akıbeti ve kiracının talep edebileceği bedel, çoğu uyuşmazlığın merkezindedir. Bu nedenle her imalat aşamasının tarihli tutanak ve fotoğrafla belgelenmesi zorunlu bir alışkanlık olmalıdır.
Uyuşmazlık Halinde Yargı Yolu
İhale sürecine ilişkin itirazlar ile sözleşme dönemine ilişkin talepler farklı nitelik taşır; birincisi idari işlem denetimi, ikincisi sözleşmesel ilişki ekseninde ilerler. Başvuru yolunun baştan doğru belirlenmesi, süre bakımından telafisi olmayan hataların önüne geçer.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Somut bir ihale veya restorasyon sözleşmesinde, şartname ve sözleşme metni ile koruma mevzuatı birlikte incelenerek ayrıntılı hukuki değerlendirme yapılması gerekir.