Uluslararası banka hesap numarası (IBAN) düzenlemesi, para transferlerinde alıcı hesabın tek bir standart numarayla belirlenmesini sağlar. Tebliğ, bankaların IBAN üretme, müşteriye bildirme ve transferlerde IBAN'ı esas alma yükümlülüğünü çerçeveler. Uygulamada asıl uyuşmazlık ise ad-soyad ile IBAN'ın uyuşmadığı transferlerde çıkar.
Neden Ad Değil Numara Esas Alınır?
Otomatik ödeme sistemlerinde işlem, alıcı adına göre değil hesap numarasına göre yönlendirilir. Bu, milyonlarca işlemin hatasız ve hızlı yürümesi için tercih edilmiş teknik bir kuraldır. Sonucu şudur: gönderici IBAN'ı bir hane yanlış yazdığında para, adı tamamen farklı bir kişinin hesabına ulaşabilir ve sistem bunu kendiliğinden hata olarak görmez.
Yanlış Gönderim Fark Edilince İlk 24 Saat
- Gönderen bankaya derhal yazılı iade talebi iletilir; telefon kaydı yeterli sayılmamalıdır.
- Dekont, işlem saati ve hedef IBAN tam olarak kayıt altına alınır.
- Alıcı hesabın bankası farklıysa, bankalar arası iade talebinin iletildiği teyit ettirilir.
- Alıcı iadeye rıza göstermezse süreç kendiliğinden banka tarafından çözülemez.
Rıza Yoksa Hukuki Nitelendirme
Banka, müşterisinin hesabından rızası olmadan para çekemez. Bu nedenle alıcının iadeyi reddettiği hâllerde uyuşmazlık, hukuken sebepsiz zenginleşme zeminine oturur ve parayı geri alma talebi karşı tarafa yöneltilir. Paranın haklı bir sebep olmaksızın alıcının malvarlığına geçtiği, dekont ve banka yazışmalarıyla ortaya konur. Alıcının parayı bilerek harcaması ayrıca ceza hukuku boyutu doğurabilir; bu değerlendirme somut olayın koşullarına bağlıdır.
Bankaya Karşı Sorumluluk Hangi Hâlde Doğar?
- Müşterinin doğru verdiği IBAN'ın sistem tarafından hatalı işlenmesi
- İade talebinin iletilmemesi veya makul sürede işleme alınmaması
- Hesap sahibine ilişkin bilgilendirme yükümlülüklerinin ihlali
Buna karşılık, IBAN'ı gönderenin kendisi hatalı yazmışsa bankanın kusurundan söz etmek kural olarak güçtür.
Kurumsal Ödemelerde Önleyici Tedbirler
Tekrarlayan ödemelerde IBAN'ın kopyala-yapıştır yerine kayıtlı alıcı listesinden seçilmesi, tedarikçi IBAN değişikliği bildirimlerinin telefonla ayrıca teyit edilmesi ve yüksek tutarlı transferlerde çift onay uygulaması, hem hatalı havaleyi hem de sahte IBAN bildirimiyle yapılan dolandırıcılığı belirgin biçimde azaltır.
Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; yanlış hesaba geçen tutarın iadesi için izlenecek yol, tutarın büyüklüğüne ve tarafların durumuna göre değiştiğinden dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz uygun olur.