Damga vergisi, çoğu işletmede sözleşme imzalandıktan sonra fark edilen bir maliyettir. Oysa 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu bakımından vergiyi doğuran olay, kâğıdın imzalanması ya da imza yerine geçen bir işaretle düzenlenmesidir. Bu nedenle sözleşmenin ekonomik değeri kadar, yazılışı ve nüsha sayısı da maliyeti belirler. Genel tebliğler, uygulanacak tutar ve oranların ilanı ile usule ilişkin açıklamaları içerir.
Vergiyi Doğuran Olay: Metin mi, İfa mı?
Damga vergisinde sözleşmenin yerine getirilip getirilmediği kural olarak önemli değildir. Belli parayı ihtiva eden ve taraflarca imzalanan bir kâğıt düzenlendiği anda yükümlülük doğar; sözleşmeden sonradan dönülmesi, kendiliğinden iade hakkı vermez. Bu yüzden taslak aşamasında yapılan tercihler, sonradan yapılacak düzeltmelerden daha etkilidir.
Nüsha, Suret ve Şerh Ayrımı
- Nüsha: Aynı hüküm ve kuvvette, taraflarca ayrıca imzalanan örneklerdir; her biri ayrı değerlendirme konusu olabilir.
- Suret: Aslın kopyası niteliğindedir ve nüshadan farklı bir rejime tabidir.
- Şerh ve ekler: Sözleşmede yapılan ve bedeli artıran değişiklikler, artan tutar üzerinden ayrıca değerlendirme gerektirebilir.
- Elektronik ortam: Elektronik imzayla düzenlenen kâğıtlar da kapsam dışında değildir.
Kim Öder, Kim Sorumlu Tutulur?
Kanun, kâğıdı imzalayanları vergiden müteselsilen sorumlu tutar. Taraflar aralarında damga vergisini kimin ödeyeceğini kararlaştırabilir; ancak bu iç düzenleme, idareye karşı ileri sürülebilecek bir savunma oluşturmaz. İdare, ödenmemiş vergiyi imzalayan taraflardan herhangi birinden isteyebilir; ödeyen taraf diğerine rücu eder. Resmî dairelerle yapılan işlemlerde ise sorumluluk dağılımı kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Beyan ve Ödeme Düzeni
Sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettiren kurumlar ile arızi işlem yapanların beyan usulü farklıdır. Sürekli mükellefiyette dönem içinde düzenlenen kâğıtlar toplu olarak beyan edilirken, arızi işlemlerde beyan kâğıdın düzenlendiği tarihe bağlanır. Beyan edilmeyen kâğıdın sonradan bir denetimde ya da yargılamada delil olarak sunulması, verginin cezasıyla birlikte istenmesine yol açar.
İmza Öncesi Kontrol Listesi
- Sözleşmede belli para gösteriliyor mu, gösterilmesi zorunlu mu?
- Kaç nüsha imzalanacak; tek nüsha ve taraflara suret verilmesi mümkün mü?
- Ek protokoller aynı kâğıda mı işlenecek, ayrı mı düzenlenecek?
- İstisna kapsamında olduğu düşünülen işlemde, istisnanın dayanağı yazılı olarak dosyaya konuldu mu?
- Ödemenin hangi tarafça yapılacağı sözleşmede açıkça yazıldı mı?
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir. Damga vergisi tutar ve oranları her yıl güncellendiğinden, imza öncesinde yürürlükteki metne bakılması ve büyük hacimli sözleşmelerde önceden hukuki görüş alınması yerinde olur.