Bir davanın kaderi bazen iddianın gücünden önce harç kaleminde belirlenir. 492 sayılı Harçlar Kanunu, yargı hizmetlerinden yararlanmayı harç ödemesine bağladığı için, eksik yatırılan harç dosyanın işlemeden beklemesine, hatta davanın açılmamış sayılmasına yol açabilir. Harçlar Kanunu genel tebliğleri, uygulanacak maktu ve nispi tutarları ilan ederek bu hesabın dayanağını oluşturur.
Maktu Harç ve Nispi Harç Ayrımı
Konusu belirli bir para olan davalarda harç, dava değeri üzerinden nispi olarak hesaplanır; konusu para olmayan davalarda ise maktu harç uygulanır. Bu ayrım, dava dilekçesinde talebin nasıl yazıldığına doğrudan bağlıdır. Aynı uyuşmazlık, tespit talebi olarak kurulduğunda maktu, eda talebi olarak kurulduğunda nispi harca tabi olabilir. Talep sonucu yazılırken harç etkisinin de hesaba katılması gerekir.
Peşin Harç ve Tamamlama Süresi
- Nispi harca tabi davalarda harcın kanunda öngörülen kısmı dava açılırken peşin yatırılır.
- Eksik harç tespit edilirse mahkeme, tamamlanması için süre verir ve sonucunu ihtar eder.
- Verilen süre içinde tamamlanmayan harç, dosyanın işlemden kaldırılması ve devamında davanın açılmamış sayılması sonucunu doğurabilir.
- Islah ile talep artırıldığında, artan kısım üzerinden harcın tamamlanması gerekir.
Adli Yardım: Harç Ödeyemeyen Taraf İçin
Harcı karşılayamayacak durumdaki taraf için adli yardım kurumu öngörülmüştür. Talep, dava açılırken ya da yargılama sırasında yapılabilir; mahkeme, kişinin mali durumunu ve iddiasının dayanaktan yoksun olmadığını birlikte değerlendirir. Adli yardım talebinin reddi halinde harcın yatırılması için ayrıca süre verilir. Bu nedenle talebin, süre tamamen daralmadan yapılması önemlidir.
Harcın İadesi Hangi Hallerde İstenir?
Yanlışlıkla fazla yatırılan ya da kanunen alınmaması gereken harçlar bakımından iade yolu açıktır. İade talebi ilgili vergi dairesine yapılır ve kanunda öngörülen zamanaşımı süresine tabidir. Davanın feragat, kabul veya sulh ile sonuçlanması hallerinde de karar ve ilam harcı bakımından farklı oranlar uygulanabileceğinden, dosyanın sona eriş biçimi harç açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Dosya Açmadan Önce
- Talep sonucunu ve dava değerini netleştirin.
- Harç ve gider avansını ayrı kalemler olarak hesaplayın; avans eksikliği de dosyayı durdurur.
- Tamamlama ihtarındaki süreyi tebliğ tarihine göre takvime yazın.
- Fazla yatırılan harç için makbuzları saklayın; iade talebinin ispatı makbuzla yapılır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Harç tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden, dava açılmadan önce yürürlükteki tarife kontrol edilmeli, tereddüt halinde hukuki destek alınmalıdır.