Sakarya Üniversitesi Yapay Zekâ Sistemleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, teknik bir alanda faaliyet gösterecek bir akademik birimin kuruluşunu düzenler. Bu alanda hukuki risk, yönetmeliğin kendi metninden çok, merkezin geliştirdiği modellerin beslendiği veriden, üretilen çıktının kime ait olduğundan ve sistemin gerçek kişiler üzerinde doğurduğu etkiden kaynaklanır.
Eğitim Verisinin Hukuki Kaynağı
Bir model geliştirilirken kullanılan veri kümesinin nereden geldiği, projenin en kırılgan noktasıdır. Veri gerçek kişilere ait ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında işleme şartının belirlenmesi, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve saklama süresinin tanımlanması gerekir. Sağlık, biyometrik veya ceza mahkûmiyetine ilişkin veriler özel nitelikli kategoride olduğundan daha ağır koşullara bağlıdır. İnternetten toplanan metin ve görsellerde ise ayrıca 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu yönünden izin sorunu doğabilir.
Anonimleştirme ile Takma Adlandırmanın Farkı
Uygulamada bu ikisi sıkça karıştırılır. Verinin geri döndürülemez biçimde kimliksizleştirilmesi ile kimlik alanının bir anahtarla ayrılması aynı hukuki sonucu doğurmaz; ikincisinde veri hâlâ kişisel veri sayılır. Model çıktısının eğitim verisini yeniden üretebildiği durumlarda, anonimleştirme iddiası da tartışmalı hâle gelir.
Çıktı Üzerindeki Haklar
Merkezin ürettiği yazılım, model ağırlıkları ve dokümantasyon bakımından hak sahipliğinin önceden belirlenmesi gerekir. Dikkat edilecek başlıklar:
- Yazılım kodunun eser olarak korunması ve kaynak kodun paylaşım rejimi,
- Kullanılan açık kaynak bileşenlerin lisans koşullarının projeye yansıması,
- Sanayi işbirliğinde ticarileştirme geliri ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki başvuru hakkı,
- Öğrenci ve bursiyerlerin katkısının belgelenmesi.
İnsan Katılımlı Çalışmalarda Onay
Kullanıcı testi, anket veya davranış verisi toplanan çalışmalarda etik kurul onayının çalışma başlamadan alınması gerekir. Sonradan alınan onay, toplanmış veriyi geçmişe dönük olarak hukuka uygun hâle getirmez. Onay metninin kapsamı da önemlidir; farklı bir amaçla yeniden kullanım için ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
Sistemin Üçüncü Kişilere Etkisi
Bir karar destek sistemi gerçek kişiler hakkında sonuç doğuruyorsa, hatalı çıktıdan doğan zarar bakımından sorumluluk sorusu gündeme gelir. Sistemin sınırlarının yazılı olarak bildirilmesi, insan denetimi mekanizmasının kurulması ve karar günlüklerinin saklanması, hem savunma hem de iyileştirme açısından işlevseldir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Yapay zekâ uygulamalarında veri kaynağı ve kullanım amacı her projede farklılaştığından, çalışmaya başlamadan önce dosyaya özgü hukuki inceleme yapılması yerinde olur.