Tek taraflı kontrol sistemi kapsamında kotaya tabi tekstil ürünlerine ait kotaların dağıtımı ve yönetimine ilişkin 2011/1 sayılı Tebliğ, sınırlı bir ithalat hacminin firmalar arasında hangi ölçütle paylaştırılacağını belirler. Kota rejiminde hukuki tartışmaların kaynağı genellikle miktarın kendisi değil, dağıtım ölçütünün nasıl uygulandığıdır.
Kota dağıtımının mantığı
Dağıtımda ölçüt olarak geçmiş performans, talep sırası ya da eşit paylaştırma gibi yöntemler kullanılabilir. Hangi yöntemin uygulandığı, firmanın hazırlık stratejisini tamamen değiştirir. Geçmiş performansa dayalı dağıtımda önceki dönem ithalat kayıtlarının eksiksiz olması; başvuru sırasına dayalı dağıtımda ise evrakın ilk anda tam olarak sunulması belirleyicidir.
Başvuru dosyasında sık yapılan hatalar
- Ürünün gümrük tarife istatistik pozisyonunun yanlış beyan edilmesi
- Menşe belgesinin kota kapsamındaki ülkeyle uyumsuz olması
- Proforma fatura ile sonradan düzenlenen faturanın miktar veya birim bakımından örtüşmemesi
- Başvuru sahibi ile ithalatı fiilen yapacak firmanın farklı olması
- Elektronik başvuruda ekli belgelerin okunaksız veya eksik yüklenmesi
Tahsis belgesinin kullanımı ve süresi
Kota tahsisi genellikle belirli bir süre için geçerlidir ve süre içinde kullanılmayan miktar iade edilmiş sayılabilir. Bu nedenle sevkiyat planının tahsis süresine göre kurulması gerekir. Devir yasağı öngörülmüşse, tahsisin başka firmaya kullandırılması hem tahsisin iptaline hem de sonraki dönem başvurularında olumsuz değerlendirmeye yol açabilir.
Ret veya eksik tahsis hâlinde ne yapılmalı?
- Ret gerekçesinin yazılı olarak istenmesi ve hangi ölçüte dayandığının tespiti
- Aynı dönemde benzer durumdaki başvurularla eşitlik karşılaştırmasının yapılması
- Kurum içi düzeltme veya itiraz imkânının süresinde kullanılması
- Gerekirse idari yargı yolunun, tebliğ tarihi esas alınarak planlanması
- Yeni dönem başvurusu için eksik belgelerin şimdiden tamamlanması
Tedarik zincirini kotaya göre kurmak
Kota belirsizliği ticari sözleşmeleri de etkiler. Yurt dışındaki satıcıyla yapılan sözleşmeye, tahsis alınamaması hâlinde siparişin azaltılması ya da teslim tarihinin ötelenmesi imkânı yazılmadığında, ithalatçı hem cezai şart hem de stok riskiyle karşılaşır. Akreditif açılmadan önce tahsis durumunun netleşmesi, en pratik koruma yöntemidir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; kota düzenlemeleri dönemsel olarak yenilendiğinden başvuru öncesinde yürürlükteki tebliğ ve ekleri kontrol edilmeli, işleminize özgü riskler için hukuki görüş alınmalıdır.