İthalatta gözetim, belirli eşyanın yurda girişinin izlenmesi amacıyla, ithalattan önce bir gözetim belgesi alınmasını zorunlu kılan bir dış ticaret önlemidir. Gözetim tebliğleri, hangi eşyanın hangi birim kıymetin altında beyan edilmesi hâlinde bu belgenin aranacağını belirler. Uygulamanın pratikteki sonucu, düşük kıymetle beyan edilen ithalatın fiilen zorlaştırılmasıdır.
Gözetim Bir Yasak Değil, Kıymet Eşiğidir
Gözetim uygulaması ithalatı yasaklamaz. Eşya, tebliğde belirlenen eşiğin üzerinde bir kıymetle beyan edildiğinde belge aranmaksızın ithal edilebilir. Eşiğin altında beyan yapılmak isteniyorsa gözetim belgesi gerekir. Bu nedenle ithalatçının önündeki tercih, belge başvurusunun getireceği süre maliyeti ile daha yüksek kıymet beyanının doğuracağı vergi yükü arasındadır.
Yüksek Kıymet Beyanının Sessiz Maliyeti
Uygulamada birçok ithalatçı, süre kaybetmemek için eşyayı eşik değerin üzerinden beyan etmeyi tercih eder. Bu tercih gümrük vergisi ve katma değer vergisi matrahını yükselttiği için doğrudan bir maliyet doğurur. Ayrıca gerçek fatura bedeli ile beyan edilen kıymet arasındaki fark, muhasebe ve transfer fiyatlandırması bakımından ayrıca açıklanması gereken bir uyumsuzluk yaratır. Bu sonuçların baştan hesaplanmaması, sonradan yapılan kontrollerde savunmayı güçleştirir.
Belgesiz İthalat ve Sonradan Kontrol
- Gözetim belgesi aranması gerekirken alınmadan yapılan beyan, eşyanın gümrükte durdurulmasına yol açabilir.
- Serbest dolaşıma giriş sonrasında yapılan sonradan kontrolde ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlenebilir.
- Kıymetin gerçeği yansıtmadığı yönündeki tespitler, 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamındaki yaptırımların gündeme gelmesine neden olabilir.
- Belgenin geçerlilik süresi dolduktan sonra yapılan beyanlar da eksik kabul edilir.
Ek Tahakkuka Karşı İzlenecek Usul
Gümrük idaresince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararlarına karşı doğrudan dava açılmadan önce, Gümrük Kanunu'nda öngörülen idari itiraz yolunun işletilmesi gerekir. Bu aşama atlandığında dava usulden reddedilebilir. İtiraz dilekçesinde eşyanın gerçek bedelini gösteren fatura, ödeme belgesi, taşıma ve sigorta masrafları ile satış sözleşmesinin birlikte sunulması, kıymet tartışmasında belirleyici olur.
Gözetim tebliğleri eşya listeleri ve eşik değerler bakımından sık güncellendiğinden, burada anlatılan genel işleyişi somut bir sevkiyata uygulamadan önce yürürlükteki metnin ve gümrük yazışmalarının kontrol edilmesini öneririz.