1604 sayılı Karar, Yozgat ve Tokat illerinde yapımı devam eden Çekerek hidroelektrik santralinin tamamlanması amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Yapımı süren bir projede kamulaştırmanın sonradan tamamlanması, sahada fiilî kullanımın kimi zaman hukuki işlemden önce başlamış olması riskini beraberinde getirir. Malik açısından buradaki asıl mesele, fiilî durumun bedel yargılamasında aleyhe delil olarak yerleşmesini engellemektir.
Yapımı süren projede gecikmiş kamulaştırma
Santral inşaatı ilerlemişken taşınmazın kamulaştırma listesine alınması, o taşınmazın projeye etkisinin geç fark edildiğini ya da su tutma kotunun etkilediği alanın genişlediğini gösterebilir. Bu durumda ilk yapılacak iş, taşınmazın hangi gerekçeyle listeye girdiğini ve projenin hangi unsuruna karşılık geldiğini kararın eki cetvelden okumaktır. Zira bedelin nasıl belirleneceği, taşınmazın su altında kalacak alanda mı, enerji nakil hattı güzergâhında mı yoksa şantiye ve yol alanında mı bulunduğuna göre değişir.
Keşif ve bilirkişi incelemesine hazırlık
Bedel tespiti dosyasında raporu şekillendiren, keşifte görülen ve tutanağa geçen unsurlardır. Hazırlık yaparken şu noktalar öne çıkar:
- Arazinin kuru mu sulu tarım arazisi olduğu ve sulama kaynağının konumu
- Meyve ağacı, kavaklık ya da bağ varsa yaş ve sayı dökümü
- Ahır, depo, kuyu, sera gibi yapıların ölçü ve nitelikleri
- Taşınmazdan elde edilen gelire ilişkin kayıt ve beyanlar
- Ulaşım imkânı ve yerleşim yerine mesafe
Su altında kalan alan ile kalan kısım ayrımı
Baraj ve santral kamulaştırmalarında parselin bir bölümü su altında kalırken kalan bölüm çoğu kez ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelir: yol bağlantısı kesilir, kalan alan makine ile işlenemeyecek ölçüde küçülür ya da su seviyesi nedeniyle nem sorunu doğar. Bu kullanılamazlık iddiası, kendiliğinden gündeme gelmez; dosyaya açıkça getirilmesi ve teknik olarak gösterilmesi gerekir.
Bedelin ödenmesi ve sonraki talepler
Acele kamulaştırmada mahkemece takdir edilen bedel bloke edilir ve idare el koyabilir; bu bedel nihai değer değildir. Asıl bedel yargılamasında değerin daha yüksek olduğu ortaya konabilir. Fiilî el atma bedel yargılamasından önce gerçekleşmişse, el atma tarihinden itibaren doğan kayıplar ayrı bir başlık olarak ele alınır. Her iki halde de tarihlerin belgeyle sabitlenmesi, talebin dayanağını güçlendirir.
Yukarıdaki değerlendirmeler bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir dosya görüşü değildir. Baraj ve santral kamulaştırmalarında teknik unsurlar bedeli doğrudan etkilediğinden, dosyanızı belgelerle birlikte bir hukukçuya değerlendirtmeniz uygun olur.