Korunma önlemi getiren bir tebliğ yayımlandığında ilk sonuç gümrükte görülür; ancak asıl sarsıntı çoğu zaman ticari sözleşmelerde yaşanır. 2012/6 sayılı Tebliğ gibi düzenlemeler, önceden fiyatlanmış bir tedarik ilişkisinin maliyet dengesini bozarak, tarafları borcunu ifa edememe ile zararına ifa arasında sıkıştırır. Bu rehber, konuya gümrük penceresinden değil sözleşme hukuku penceresinden bakar.
Önlem, Sözleşmeyi Kendiliğinden Sona Erdirmez
Ek mali yükümlülüğün doğması, kural olarak borçluyu ifadan kurtarmaz. Türk hukukunda esas olan sözleşmeye bağlılıktır. Buna karşılık, sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan ve taraflarca öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum ifayı aşırı ölçüde güçleştiriyorsa, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme imkânı gündeme gelebilir.
Uyarlama Talebinde Aranan Ölçütler
- Olağanüstü durumun sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkmış olması
- Bu durumun taraflarca öngörülmesinin beklenemeyecek nitelikte bulunması
- Borçlunun ihtilafa yol açan gelişmeye kendi davranışıyla sebep olmamış olması
- Borcun henüz ifa edilmemiş olması ya da ifanın çekince belirtilerek yapılmış olması
Son madde uygulamada çok sık atlanır: ek yükümlülük itiraz kaydı konulmadan ödenip mal teslim edildiğinde, sonradan ileri sürülecek talepler ciddi biçimde zayıflar.
Sözleşmeye Baştan Yazılabilecek Maddeler
Yeni sözleşmelerde ticaret politikası önlemleri ayrıca düzenlenmelidir. Vergi, resim, harç ve ek mali yükümlülüklerdeki artışın hangi tarafa ait olacağı, fiyatın hangi eşikte yeniden görüşüleceği ve tarafların fesih hakkını hangi koşulda kullanacağı açıkça yazıldığında, uyuşmazlık büyük ölçüde önlenir.
Menşe İspatı Kaynaklı Gizli Risk
Önlemden kaçınmak amacıyla sevk ülkesinin değiştirilmesi, çoğu zaman düşünülenden çok daha ağır sonuçlar doğurur. Menşe beyanının gerçeği yansıtmadığının tespiti hâlinde yalnızca ek tahakkuk değil, cezai boyutu olan bir süreç de gündeme gelebilir. Bu nedenle tedarikçiden alınan menşe belgelerinin doğruluğu, ithalatçı tarafından da makul biçimde denetlenmelidir.
Kısa Kontrol Listesi
- Yürürlükteki siparişleri sevk ve gümrükleme tarihine göre gruplayın.
- Fiyat farkı taleplerinizi yazılı ve süresinde bildirin.
- Ödemelerinizde ihtirazi kayıt uygulamasını değerlendirin.
- Menşe ve tedarikçi belgelerini dosyada bir arada tutun.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme içindir; sözleşmenizin metni ve ifa aşaması sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanıza özgü bir hukuki inceleme yaptırmanız uygun olur.