Abdullah Gül Üniversitesi bünyesinde kurulan dijital yayınlar uygulama ve araştırma merkezi, akademik içeriğin elektronik ortamda üretilmesi, arşivlenmesi ve erişime açılmasına ilişkin faaliyetleri yürütmek üzere düzenlenmiştir. Dijital ortamda yayın yapmak, basılı yayından farklı olarak süresiz erişilebilirlik ve kolay çoğaltılabilirlik anlamına geldiği için hukuki sorumluluğu da genişletir.
Merkezin faaliyet zinciri
Merkezlerin tipik iş akışı; içeriğin kabulü, bilimsel değerlendirme, dijitalleştirme, üstveri girişi ve yayına açma aşamalarından oluşur. Her aşamada farklı bir hak sahibi devreye girdiği için, yayın kararının hangi organ tarafından ve hangi ölçütlerle verildiğinin yönetmelik düzeyinde açık olması gerekir. Yayından kaldırma kararı da aynı şeffaflığı gerektirir.
Telif ve lisans katmanı
Dijital yayında en sık yaşanan sorun, eser sahibinden alınan iznin kapsamının dar tutulmasıdır. Yazardan yalnızca "yayımlama" izni alınmışsa, eserin başka platformlara aktarılması, veri tabanlarına verilmesi veya çeviri olarak sunulması ayrı bir izni gerektirebilir. Açık erişim lisansları kullanılıyorsa, lisansın ticari kullanıma ve türev eser üretimine izin verip vermediği yayın öncesinde netleştirilmelidir.
Kişisel veri ve erişim sorumluluğu
Akademik yayınlar çoğu zaman görüşme kayıtları, saha notları veya sağlık ve eğitim verisi içerir. Bu içeriklerin dijital ortamda süresiz erişime açılması, kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat bakımından ayrı bir değerlendirme gerektirir. Uygulamada üç başlık öne çıkar:
- Katılımcı onamının kapsamı: yalnızca araştırma için mi, yayın ve arşivleme için mi alınmıştır?
- Anonimleştirmenin gerçekten geri döndürülemez olup olmadığı
- Silme veya düzeltme talebi geldiğinde izlenecek iç prosedürün önceden belirlenmiş olması
İtiraz ve düzeltme talepleri
Yayımlanan bir içerik nedeniyle hak ihlali iddiasında bulunan kişi, önce yayın kurumuna başvurur. Bu başvurunun kayda alınması, değerlendirilmesi ve sonucun gerekçeli biçimde bildirilmesi, sonraki aşamalarda kurumun iyi niyetini gösteren en güçlü delildir. Talep reddedilirse, ihlalin niteliğine göre yargısal yollar veya ilgili kuruma yapılacak şikâyet gündeme gelir.
Yayın öncesi kontrol listesi
- Eser sahibiyle imzalanan sözleşmede devredilen mali hakların tek tek sayıldığını doğrulayın.
- İçerikte üçüncü kişilere ait görsel, tablo veya alıntı varsa izin belgelerini dosyalayın.
- Kişisel veri içeren bölümler için anonimleştirme kaydını tutun.
- Yayından kaldırma ve düzeltme prosedürünü sitede erişilebilir biçimde duyurun.
Bu metin genel bilgi verme amacı taşır; somut bir yayın uyuşmazlığında sözleşme metni ve içerik birlikte incelenmeden sağlıklı bir sonuca varılamaz.