Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı istisna sözleşmesi yönetmeliği, kurumun ihtiyaç duyduğu çeviri, çeviri yazı, tıpkıbasım hazırlığı, katalog ve benzeri nitelikli işlerin uzman kişilere yaptırılmasına ilişkin usulü belirler. Bu tür sözleşmeler, klasik hizmet alımından farklı olarak sonucun ortaya konmasını esas alır; yani ortaya çıkan eser teslim edilmedikçe borç ifa edilmiş sayılmaz.
İstisna sözleşmesinin ayırt edici yönü
İstisna ilişkisinde iş sahibi bir sonucu, yüklenici ise bu sonucu meydana getirmeyi taahhüt eder. Çalışma saati veya emek miktarı değil, teslim edilen ürünün sözleşmeye uygunluğu ölçü alınır. Bu yapı, yüklenici bakımından bağımsız çalışma imkânı sağlarken, teslimin gecikmesi veya ayıplı olması halinde sorumluluğu da doğrudan yükleniciye bırakır.
Sözleşmede mutlaka netleşmesi gereken başlıklar
- İşin tanımı: hangi eser, hangi nüsha, hangi hacim ve hangi yöntemle işlenecek
- Teslim takvimi ve ara teslim aşamaları
- Kabul usulü: işi kimin, hangi ölçütlerle inceleyeceği
- Düzeltme talebi hakkı ve düzeltme için tanınacak süre
- Ödeme dilimlerinin hangi aşamaya bağlandığı
- Mali hakların devri mi, kullanım izni mi verildiği
Teslim, ayıp ve düzeltme süreci
Uygulamada en sık uyuşmazlık, teslim edilen işin "beklenen düzeyde bulunmaması" gerekçesiyle kabul edilmemesinden doğar. Bu tartışmanın önüne geçmenin tek etkili yolu, kabul ölçütlerinin sözleşmede somutlaştırılmasıdır. Ayrıca teslimin nasıl yapıldığı da önemlidir: elden teslimde imzalı tutanak, elektronik teslimde tarih damgalı yazışma saklanmalıdır. Kabul edilmeme gerekçesinin yazılı ve ayrıntılı istenmesi, düzeltme hakkının kullanılabilmesi için gereklidir.
Telif hakları kimde kalır?
Sipariş üzerine meydana getirilen eserlerde manevi haklar eser sahibinde kalır; mali haklar ise ancak sözleşmede açıkça ve tek tek sayılarak devredilebilir. "Tüm hakları kuruma aittir" biçimindeki genel ifadeler, uygulamada kapsam tartışmasına yol açar. Yüklenicinin çalışmasını akademik yayında kullanmak istemesi ihtimali varsa, bu iznin sözleşmeye yazılması gerekir.
Ödeme uyuşmazlığında izlenecek adımlar
- Teslim ve kabul tutanaklarını tarih sırasıyla dosyalayın.
- Kurum yazışmalarındaki onay ve düzeltme taleplerini ayrı bir başlıkta toplayın.
- Ödemenin gecikmesi halinde önce yazılı talepte bulunun ve tebliğini belgeleyin.
- Sonuç alınamazsa, sözleşmenin niteliğine göre izlenecek yargı yolunu belirleyin.
Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; istisna sözleşmelerinde sonuç büyük ölçüde sözleşme metnine bağlı olduğundan, imza öncesinde metnin incelenmesi sonradan yapılacak her girişimden daha etkilidir.