Tarımsal faaliyette bulunanların prim borçlarının, sattıkları ürün bedelinden kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilmesine ilişkin tebliğ, üreticinin borcunun alıcı eliyle kaynakta kesilerek Kuruma aktarılmasını düzenler. Sistem tahsilatı kolaylaştırırken, üretici açısından kesintinin doğru kişiden ve doğru tutarda yapılıp yapılmadığı sorusunu gündeme getirir.
Kesinti Nasıl İşler?
Kesinti yükümlüsü, ürünü satın alan gerçek veya tüzel kişilerdir. Alıcı, ödeme yaptığı üreticinin borcuna karşılık gelen tutarı ürün bedelinden düşerek Kuruma yatırır ve üreticiye net bedeli öder. Bu yapıda üç taraf vardır: üretici, alıcı ve Kurum. Uyuşmazlık çıktığında ilk belirlenmesi gereken, hatanın hangi halkada oluştuğudur.
Sık Görülen Yersiz Kesinti Halleri
- Sigortalılığı sona ermiş ya da hiç başlamamış kişiden kesinti yapılması
- Borcu bulunmayan veya borcunu ayrıca ödemiş üreticiden ikinci kez tahsilat
- Ortak hesaplarda, ürünü fiilen üreten kişi yerine başka bir kişiden kesinti yapılması
- Aynı satışa ilişkin mükerrer bildirim nedeniyle iki kez kesinti
- Kesilen tutarın Kuruma hiç veya eksik aktarılması
İtiraz ve İade Süreci
Üreticinin izlemesi gereken sıra nettir:
- Alıcıdan, kesintiyi gösteren müstahsil makbuzu veya ödeme belgesinin bir örneğini isteyin.
- Kurumdan hesap dökümü talep ederek kesintinin tahakkuka işlenip işlenmediğini kontrol edin.
- Yersiz olduğunu düşündüğünüz kalem için yazılı başvuru yapın; dönem, tutar ve gerekçeyi açıkça belirtin.
- Başvurunun evrak kaydını alın ve verilen cevabı bekleyin.
Kesinti Kuruma aktarılmışsa iade talebi Kuruma; aktarılmamışsa asıl muhatap kesintiyi yapan alıcı olabilir. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, husumet yönünden zaman kaybına yol açar.
Yargı Aşaması
Sosyal güvenlik uygulamalarından kaynaklanan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür ve dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılması aranır. Bu nedenle yazılı başvuru yalnızca bir formalite değil, yargı yolunun ön koşuludur. Alacağın zamanaşımı ve dönemsel hesap tartışmalarını önlemek için başvurunun geciktirilmemesi önerilir.
Alıcı Konumundaki İşletmeler İçin
Kesinti yükümlüsü işletmeler, kestikleri tutarı süresinde ve doğru sigortalı adına aktarmakla yükümlüdür. Aktarımın eksik yapılması, işletme bakımından gecikme ve idari sonuç doğurabilir. Müstahsil kayıtlarının kimlik bilgisiyle eşleştirilmesi ve dekontların üretici bazında arşivlenmesi bu riski azaltır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; kesinti oranları ve usul zaman içinde değiştiğinden ilgili dönemde yürürlükte olan düzenleme esas alınmalı, somut talep için hukuki destek alınmalıdır.