Bartın Üniversitesi Bartın ve Yöresi Tarih-Kültür Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, yöresel tarih ve kültür araştırmalarını yürütecek merkezin çerçevesini çizer. Bu alandaki çalışmaların ayırt edici yanı, üretilen bilginin büyük ölçüde kişilerden, aile arşivlerinden ve yerel kaynaklardan derlenmesidir. Dolayısıyla hukuki sorunlar genellikle mülkiyet, telif ve kişilik hakları başlıklarında yoğunlaşır.
Sözlü Tarih Görüşmelerinde Rıza
Sözlü tarih çalışmalarında görüşülen kişinin anlatısı hem kişisel veri hem de kişilik hakkı kapsamında değerlendirilir. Ses ve görüntü kaydı alınmadan önce; kaydın amacı, saklanma süresi, kimlerle paylaşılacağı ve yayımlanma biçimi açıkça anlatılmalı ve yazılı rıza alınmalıdır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında aydınlatma yükümlülüğü ile araştırma amacının birlikte yürütülmesi gerekir.
Arşiv ve Belge Kullanımı
- Aile veya özel arşivlerden alınan belgelerde kullanım izninin kapsamı
- Fotoğraf ve el yazması metinlerde eser sahipliğinin belirlenmesi
- Kamu arşivlerinden temin edilen belgelerde atıf ve kaynak gösterme düzeni
- Dijitalleştirilen materyalin merkez arşivinde saklanma koşulları
- Üçüncü kişilere devir yasağının yazılı olarak kayda geçirilmesi
Yayın Aşamasının Riskleri
Yöresel tarih çalışmalarında kişilere, ailelere veya topluluklara ilişkin iddialar yer alabilir. Ölmüş kişilerin anısına ve yaşayan kişilerin kişilik haklarına ilişkin hassasiyet gözetilmediğinde, yayın sonrası düzeltme ve tazminat talepleri gündeme gelir. Bu nedenle iddialar kaynak gösterilerek aktarılmalı, yorum ile olgu birbirinden ayrılmalıdır.
Kültür Varlıklarıyla Karşılaşma
Saha çalışması sırasında taşınır veya taşınmaz kültür varlığı niteliğinde bir bulguyla karşılaşılması hâlinde, bunun ilgili idareye bildirilmesi hukuki bir yükümlülüktür. Bulgunun yerinden alınması, temizlenmesi ya da kişisel koleksiyona dâhil edilmesi ağır sonuçlar doğurur.
Merkez İçinde Kurulacak Düzen
- Rıza formu, izin belgesi ve kaynak listesi her proje için ayrı dosyalanır.
- Merkez yönetim kurulu kararları yayın politikasını da kapsayacak şekilde yazılır.
- Araştırmacı ile merkez arasındaki telif ve kullanım ilişkisi baştan sözleşmeye bağlanır.
- Arşiv erişim yetkileri kişi bazında tanımlanır ve kaydı tutulur.
Bu metin genel bir yol göstericidir. Yürütülecek çalışmanın niteliğine göre izin, telif ve veri koruma yükümlülükleri değişebileceğinden, proje başlamadan önce hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.